દક્ષિણ ભારતના એક પ્રમુખ રાજ્યમાં બાળ મૃત્યુદર પર નિયંત્રણ મેળવ્યા બાદ હવે બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ અને સ્વાસ્થ્ય સુખાકારી પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. રાજ્યના સ્વાસ્થ્ય મંત્રીએ એક ઉચ્ચસ્તરીય કાર્યશાળામાં બોલતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકારે બાળકોના જીવ બચાવવાની દિશામાં મોટી સફળતા મેળવી લીધી છે, પરંતુ હવે સમય આવી ગયો છે કે દરેક બાળક યોગ્ય પોષણ સાથે ઉછરે અને પ્રગતિ કરે. તાજેતરના રાષ્ટ્રીય પરિવાર સ્વાસ્થ્ય સર્વેક્ષણના આંકડાઓ ટાંકીને તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં અતિ-કૃશતાનું પ્રમાણ સહેજ વધ્યું છે, જોકે રાહતની વાત એ છે કે ઠીંગણાપનમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. આ સંદર્ભે રાષ્ટ્રીય સ્તરની સરખામણીમાં આ રાજ્યમાં શિશુ મૃત્યુદર ઘણો ઓછો હોવા છતાં, બાળકના જન્મથી લઈને શરૂઆતના એક હજાર દિવસો અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.
બાળકોમાં વિકાસલક્ષી વિલંબ અથવા શારીરિક સમસ્યાઓને વહેલી તકે ઓળખી કાઢવા માટે સરકારી તંત્રે વ્યાપક સ્તરે આયોજન હાથ ધર્યું છે. આ માટે ખાસ કાર્યરત મોબાઈલ સ્વાસ્થ્ય ટીમો દ્વારા ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં બાળકોની નિયમિત તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. ગ્રામ્ય સ્તરે કાર્યરત આશા વર્કર અને આંગણવાડીની બહેનો નવજાત શિશુઓના વિકાસ પર સતત નજર રાખશે, જેથી કોઈપણ પ્રકારની ખામી કે વિકાસમાં વિલંબ શાળામાં પ્રવેશ વખતે નહીં પરંતુ અથાણું અઢાર મહિનાની નાની વયે જ પકડી શકાય. જો કોઈ બાળકમાં સમયસર નિદાન થાય અને તેને યોગ્ય સારવાર ન મળે તો તે તંત્રની નિષ્ફળતા ગણવામાં આવશે, એમ સ્પષ્ટપણે જણાવીને મંત્રીએ જવાબદારીની ભાવના પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ દિશામાં લેવાયેલા નક્કર પગલાંના ભાગરૂપે રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં પ્રાયોગિક ધોરણે રસીકરણની નિયમિત મુલાકાતો દરમિયાન જ બાળકોની શારીરિક વૃદ્ધિ અને વિકાસની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ મોડેલ પ્રોજેક્ટ હેઠળ હજારો બાળકોની આરોગ્ય તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કેટલાક બાળકોમાં પોષણની ખામી, વિકાસમાં વિલંબ અથવા જન્મજાત મુશ્કેલીઓ જોવા મળી હતી. આ તમામ પ્રભાવિત બાળકોને સમયસર યોગ્ય નિદાન અને સારવાર કેન્દ્રોમાં મોકલવામાં આવ્યા છે. સ્વાસ્થ્ય વિભાગ દ્વારા આગામી સમયમાં આ દિશામાં થયેલી પ્રગતિના પારદર્શક આંકડા જાહેર કરવામાં આવશે, જેથી દરેક બાળકને ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ મળી રહે અને ભવિષ્યની પેઢી તંદુરસ્ત તેમજ સક્ષમ બની શકે.
