જ્યારે કોઈ ખાદ્ય ઉત્પાદક કંપની ઝડપી વિકાસ, રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો કે પાચનક્રિયા સુધારવાના દાવા કરે છે, ત્યારે ગ્રાહકો માટે એ જાણવું મુશ્કેલ બને છે કે આ દાવાઓ કેટલા સાચા છે. આ ગંભીર મુદ્દો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે દેશની સર્વોચ્ચ ખાદ્ય સુરક્ષા નિયંત્રક સંસ્થાએ અનેક નામાંકિત ખાદ્ય કંપનીઓને તેમના ઉત્પાદનોના દાવાઓ અંગે નોટિસો ફટકારી છે. નિયંત્રક સંસ્થાએ પ્રખ્યાત બ્રાન્ડ્સના ઉત્પાદનોમાં દાવાઓ પાછળના વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ સ્પષ્ટ કરવા માટે કડક પ્રશ્નો પૂછ્યા છે અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા શિશુ આહારના વિકલ્પોના પ્રચાર સામે પણ ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
નિયંત્રક સંસ્થાઓની આ કાર્યવાહી ખાદ્ય સુરક્ષા અમલીકરણ પ્રક્રિયાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જ્યારે અગ્રણી બ્રાન્ડ્સ ગ્રાહકોની પસંદગીને પ્રભાવિત કરતા દાવાઓ પર સવાલોના ઘેરામાં આવે છે, ત્યારે એક મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે ખાદ્ય ઉત્પાદનો નિર્ધારિત ધોરણો પર કેટલા ખરા ઉતરે છે અને સમય સાથે આ ચિત્રમાં કેવા બદલાવ આવ્યા છે. આ દિશામાં સરકારી આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ખાદ્ય સુરક્ષાના પાલનમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ રહ્યો છે અને બજારમાં શિસ્ત વધી રહી છે.
વર્ષ ૨૦૧૬ દરમિયાન સત્તાવાળાઓ દ્વારા માત્ર ૭૨,૪૯૯ સેમ્પલનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાંથી ૧૬,૧૩૩ સેમ્પલ ધોરણો મુજબ અયોગ્ય સાબિત થયા હતા, જેનો નિષ્ફળતા દર ૨૨.૩ ટકા જેટલો ઊંચો હતો. સમય જતાં પરીક્ષણ ક્ષમતામાં મોટો વધારો થયો છે અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષ સુધીમાં ચકાસાયેલા સેમ્પલની સંખ્યા વધીને અંદાજે ૨.૨ લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન અયોગ્ય સેમ્પલની સંખ્યા વધીને ૪૦,૦૨૩ થઈ હોવા છતાં, કુલ સેમ્પલ સામે તેનો હિસ્સો ઘટીને ૧૭.૯ ટકા થઈ ગયો છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી નીચો દર દર્શાવે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં ખાદ્ય નમૂનાઓનો નિષ્ફળતા દર સૌથી વધુ ૨૮.૬ ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો. આમ, એક તરફ સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો દ્વારા ખાદ્ય પદાર્થોની ચકાસણીની માત્રામાં મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, તો બીજી તરફ ગુણવત્તાના માપદંડોમાં નિષ્ફળ જનારા સેમ્પલનું પ્રમાણ ક્રમશઃ ઘટી રહ્યું છે, જે આમજનતાના સ્વાસ્થ્ય માટે એક સકારાત્મક સંકેત પૂરો પાડે છે.
