આજે વિશ્વભરના કૃષિ અને પર્યાવરણ નિષ્ણાતો ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્ય સિક્કિમની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. જે સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં અમેરિકા અને ચીન જેવી વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ પણ પાછળ રહી ગઈ, તે સિક્કિમે પોતાની દૃઢ ઈચ્છાશક્તિ અને કુદરતી ખેતીના પ્રયોગો દ્વારા સાકાર કરી બતાવી છે. આ ઐતિહાસિક સફરની શરૂઆત વર્ષ બે હજાર ત્રણમાં થઈ હતી. તે સમયે ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના બેફામ ઉપયોગને લીધે સિક્કિમની જમીન અને ભૂગર્ભ જળ ઝેરી બની રહ્યા હતા. જંતુનાશકોના કારણે પરાગનયન કરતા ભમરા અને મધમાખીઓ મરી રહ્યા હતા, જેના લીધે રાજ્યની સૌથી મહત્વની નિકાસ ગણાતી મોટી એલચીના ઉત્પાદન પર ગંભીર સંકટ ઊભું થયું હતું. આ સંકટને પારખીને તત્કાલીન સરકારે રાજ્યને સંપૂર્ણ રાસાયણમુક્ત અને ઓર્ગેનિક બનાવવાનો ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો હતો.
રાસાયણિક પદ્ધતિઓ બંધ કરવાના પ્રારંભિક તબક્કામાં સિક્કિમના પાક ઉત્પાદનમાં આશરે વીસ ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો હતો. તેમ છતાં, ખેડૂતો અને રાજ્ય સરકારે હિંમત હાર્યા વિના કુદરતી પ્રક્રિયાઓ પર વિશ્વાસ રાખ્યો. ધીમે ધીમે જમીનની કુદરતી ફળદ્રુપતા પાછી આવી, મધમાખીઓ પુનર્જીવિત થઈ અને એલચીનું રેકોર્ડબ્રેક ઉત્પાદન નોંધાયું. આ અસાધારણ સફળતાને ધ્યાને રાખીને વર્ષ બે હજાર સોળમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા સિક્કિમને વિશ્વનું પ્રથમ સંપૂર્ણ ઓર્ગેનિક રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ સિદ્ધિ પાછળ ગાય પાલન અને વર્મીકમ્પોસ્ટ જેવા કુદરતી ખાતરોનો વ્યાપક ઉપયોગ મુખ્ય કારણ બન્યો છે.
આજે સિક્કિમમાં ઉત્પાદિત ઓર્ગેનિક પાકોની માંગ અમેરિકા, જાપાન અને યુરોપના બજારોમાં ખૂબ ઊંચી છે અને તે પ્રીમિયમ ભાવે નિકાસ થઈ રહ્યા છે. આ પરિવર્તનના કારણે રાજ્યમાં પ્લાસ્ટિક અને રસાયણો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, જે પર્યાવરણની જાળવણી માટે પણ મોટું પગલું સાબિત થયું છે. પરિણામે સિક્કિમના સામાન્ય નાગરિકની સરેરાશ આવક દેશના સરેરાશ નાગરિક કરતાં ત્રણ ગણી વધારે નોંધાઈ છે. સિક્કિમનું આ હરિયાળી કૃષિ મોડલ આજે સમગ્ર વિશ્વ માટે સ્થાયી અને ટકાઉ ખેતીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહ્યું છે, જે અન્ય રાજ્યો અને દેશોને પણ પ્રેરણા આપી રહ્યું છે.
