બાળકોનો ઉછેર કરવો એ એક સંવેદનશીલ અને જવાબદારીભર્યું કામ છે, જેમાં નાની નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ અનિવાર્ય છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે જ્યારે માતા-પિતા કોઇપણ કામ માટે ઉતાવળમાં હોય છે, ત્યારે બાળકો અચાનક વધારે જીદ કરવા લાગે છે અથવા રડવા લાગે છે. મનોવિજ્ઞાનના અભ્યાસો અનુસાર, આ વર્તણૂક પાછળ બાળકોની કુદરતી માનસિક પ્રક્રિયા જવાબદાર હોય છે. બાળકો માટે એક પ્રવૃત્તિમાંથી બીજી પ્રવૃત્તિ તરફ આગળ વધવું એટલે કે સમયનું પરિવર્તન કરવું ઘણું અઘરું હોય છે. જ્યારે વડીલો તેમને અચાનક કોઈ કામ માટે ઝડપથી તૈયાર થવાનું દબાણ કરે છે, ત્યારે બાળકોમાં અજાણતા જ ચિંતા અને તણાવ વધવા લાગે છે, જે અંતે તેમની અસ્વીકૃતિ કે ક્રોધાવેશ તરીકે બહાર આવે છે.
આવા સંજોગોમાં બાળકો પોતાની લાગણીઓ પર કાબૂ રાખવામાં અસમર્થ બને છે અને ગુસ્સો પ્રદર્શિત કરે છે. મનોવૈજ્ઞાનિક સંશોધનો સ્પષ્ટ કરે છે કે બાળકોના ભાવનાત્મક વિકાસમાં વાલીઓનો પ્રતિસાદ અત્યંત નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. જો આ સમયે વડીલો ગુસ્સે થવાને બદલે સંયમથી કામ લે, તો પરિસ્થિતિ સરળ બની શકે છે. બાળકોની લાગણીઓને સ્વીકારવી અને તેમને માન આપવું એ આ સમસ્યાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે. વડીલોએ બાળકોને અચાનક દોડાવવાને બદલે સમય અગાઉથી તેની માનસિક તૈયારી કરાવવી જોઈએ, જેથી તેઓ પોતાની ગતિએ કામ પૂરું કરી શકે.
આ મુશ્કેલીને નિવારવા માટે વાલીઓએ કેટલાક વ્યવહારુ પગલાં અપનાવવા જોઈએ. કહી શકાય કે ઘરથી બહાર નીકળતી વખતે કે કોઈ નવું કામ શરૂ કરતા પહેલા બાળકોને અગાઉથી જ સમયની ચેતવણી આપવી હિતાવહ છે, જેમ કે હજી પાંચ મિનિટ બાકી છે એમ અગાઉથી જણાવવું. આ ઉપરાંત, બાળકોને નાના-નાના વિકલ્પો આપવા જોઈએ જેથી તેઓ પોતાની મરજીથી નિર્ણય લઈ શકે અને તેમને સ્વતંત્રતાનો અહેસાસ થાય. આમ કરવાથી બાળકોનું સંક્રમણ કે પરિવર્તનકાળ સરળ બને છે અને તેમની જીદ કરવાની આદતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે. સંતુલિત વાતાવરણ અને પ્રેમભર્યા માર્ગદર્શનથી બાળકોનો સર્વાંગી વિકાસ શક્ય બને છે.
