દેશના તહેવારોની મોસમ પૂર્વે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પોતાના વિવિધ વિભાગોમાં ફરજ બજાવતા કર્મચારીઓ માટે વિશેષ આર્થિક લાભોની જાહેરાત કરવામાં આવતી હોય છે, જેમાં ભારતીય રેલવે વિભાગના કર્મચારીઓને મળતું પ્રોત્સાહન ભથ્થું હંમેશા ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહે છે. સામાન્ય રીતે કેન્દ્ર સરકારના અન્ય વહીવટી વિભાગોના કર્મચારીઓને ત્રીસ દિવસના વેતન બરાબર બિન-ઉત્પાદકતા આધારિત લાભ આપવામાં આવે છે, જ્યારે તેની સામે રેલવેના બિન-રાજપત્રિત કર્મચારીઓને અઢી ગણું વધારે એટલે કે અઠ્યોતેર દિવસના વેતન જેટલું માતબર પ્રોત્સાહન ભથ્થું ચૂકવવામાં આવે છે. આ વિશાળ તફાવત પાછળનું મુખ્ય કારણ રેલવે વિભાગમાં અમલી બનેલી 'ઉત્પાદકતા આધારિત પ્રોત્સાહન યોજના' છે, જે અંતર્ગત કર્મચારીઓના અથાક પરિશ્રમ અને સંસ્થાની વાર્ષિક કાર્યક્ષમતાનું સીધું મૂલ્યાંકન કરીને તેમને આ વિશેષ આર્થિક પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવે છે.
ભારતીય રેલવે એ રાષ્ટ્રના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ સમાન છે અને તેના સંચાલનમાં જોડાયેલા લાખો કર્મચારીઓ રાત-દિવસ કે પ્રતિકૂળ હવામાનની પરવા કર્યા વિના અવિરતપણે પોતાની ફરજ બજાવે છે. માલસામાનની હેરફેરમાં થતો સતત વધારો, મુસાફરોની સુરક્ષા અને સમયસર પરિવહન જેવી જટિલ જવાબદારીઓ નિભાવવામાં આ કર્મચારીઓનું યોગદાન અત્યંત નિર્ણાયક હોય છે, જેનાથી રાષ્ટ્રની તિજોરીમાં સીધી આવક થાય છે. અન્ય સરકારી કચેરીઓની કામગીરી મુખ્યત્વે વહીવટી સ્વરૂપની હોય છે, જ્યારે રેલવે એ સંપૂર્ણપણે પરિણામલક્ષી અને ઔદ્યોગિક માળખું ધરાવતું ક્ષેત્ર હોવાથી, કર્મચારીઓનો ઉત્સાહ ટકાવી રાખવા તેમજ કાર્યક્ષમતામાં સતત વૃદ્ધિ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી સરકાર દ્વારા તેમને અન્ય કર્મચારીઓની સરખામણીમાં આ વિશેષ અને અઢી ગણો અધિક આર્થિક લાભ આપવામાં આવે છે.
