દેશમાં ૧ જુલાઈ ૨૦૨૪થી નવા ફોજદારી કાયદાઓ લાગુ થયા બાદ મહિલાઓની સુરક્ષા અને અધિકારોના રક્ષણ માટે કાનૂની માળખાને વધુ સુદ્રઢ બનાવવામાં આવ્યું છે. લગ્ન બાદ પતિ કે સાસરી પક્ષના સંબંધીઓ દ્વારા આચરવામાં આવતી શારીરિક કે માનસિક ક્રૂરતા સામે પહેલાં ભારતીય દંડ સંહિતા (આઈપીસી)ની કલમ ૪૯૮-એ હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવતો હતો. હવે તેના સ્થાને નવા કાયદા મુજબ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (બીએનએસ) ની કલમ ૮૫ લાગુ કરવામાં આવી છે. આ કલમ અંતર્ગત જો કોઈ પરિણીતા સાથે કાયદામાં દર્શાવ્યા મુજબની ગંભીર ક્રૂરતા કરવામાં આવે, તો દોષિત ઠરનાર પતિ કે તેના સંબંધીઓને ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને આર્થિક દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
નવા કાયદામાં ક્રૂરતાની પરિભાષાને સ્પષ્ટ કરવા માટે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ ૮૬ ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ કલમ મુજબ, જો કોઈ એવું ઇરાદાપૂર્વકનું વર્તન કરવામાં આવે જે મહિલાને આત્મહત્યા કરવા માટે પ્રેરિત કરે અથવા તેના જીવન, શારીરિક અંગો કે માનસિક સ્વાસ્થ્યને ગંભીર ઇજા પહોંચાડે, તો તે ક્રૂરતા ગણાય છે. આ ઉપરાંત, મિલકત કે કિંમતી વસ્તુઓની ગેરકાયદેસર માંગણી પૂરી કરવા માટે પરિણીતા કે તેના સંબંધીઓ પર દબાણ લાવવું અને માંગણી ન સંતોષાતા માનસિક ત્રાસ આપવો પણ આ કલમ હેઠળ ગુનાહિત કૃત્ય બને છે. જોકે, કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ દરેક સામાન્ય ઘરેલું ઝઘડો આપમેળે આ ગંભીર ગુનાના દાયરામાં આવતો નથી; પોલીસ તપાસ અને પુરાવાઓના આધારે જ ગુનો સાબિત થાય છે.
જૂના અને નવા કાયદા વચ્ચે મૂળભૂત ગુના અને સજાના માળખામાં કોઈ મોટો તફાવત નથી, પરંતુ કાયદાના અમલીકરણની તારીખ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો અત્યાચારની ઘટના ૧ જુલાઈ ૨૦૨૪ પહેલાં બની હોય તો જૂની કલમ લાગુ પડશે, જ્યારે તે પછી બનેલી ઘટનાઓ માટે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ ૮૫ અને ૮૬ હેઠળ કાર્યવાહી હાથ ધરાશે. પીડિત મહિલા નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને સીધી એફઆઈઆર નોંધાવી શકે છે અથવા કાનૂની માર્ગે અદાલત સમક્ષ પોતાની ફરિયાદ રજૂ કરીને કાયદાકીય રક્ષણ અને ન્યાય મેળવી શકે છે.
