સ્ત્રીઓના જીવનમાં રજોનિવૃત્તિ એટલે કે મેનોપોઝ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને શારીરિક ફેરફારોથી ભરેલો તબક્કો છે. સામાન્ય રીતે મહિલાઓમાં ૪૫ થી ૫૫ વર્ષની વય દરમિયાન આ કુદરતી પ્રક્રિયા જોવા મળે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન મહિલાઓના શરીરમાં પ્રજનન સંબંધિત મહત્વના હોર્મોન એસ્ટ્રોજનનું સ્તર ઝડપથી ઘટવા લાગે છે. એસ્ટ્રોજનનું ઘટતું પ્રમાણ સમગ્ર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર કરે છે, પરંતુ તેની સૌથી વધુ વિપરીત અસર હાડકાંની ઘનતા અને મજબૂતી પર પડે છે. રજોનિવૃત્તિ નજીક આવતા જ હાડકાંનું ઘનત્વ ઓછું થવા લાગે છે અને આ પ્રક્રિયા મેનોપોઝ પછી પણ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, શરીરમાં એસ્ટ્રોજનની ઊણપ સર્જાવાથી મહિલાઓમાં ઓસ્ટિયોપોરોસિસ એટલે કે હાડકાં બરડ થઈ જવાનો ખતરો અનેક ગણો વધી જાય છે. આ સ્થિતિમાં હાડકાં અત્યંત નબળા અને પોલા થઈ જાય છે, જેના કારણે સામાન્ય ઈજા કે દબાણમાં પણ ફ્રેક્ચર થવાનું જોખમ રહે છે. એક તબીબી અભ્યાસ અનુસાર, રજોનિવૃત્તિ પછીના શરૂઆતના પાંચ વર્ષમાં જ સ્ત્રીઓ પોતાના હાડકાંના કુલ જથ્થામાંથી આશરે દસ ટકા જેટલો હિસ્સો ગુમાવી દે છે. આ સમયગાળો વીત્યા બાદ હાડકાં નબળા પડવાની ઝડપ ધીમી જરૂર પડે છે, પરંતુ યોગ્ય સંભાળ ન લેવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં ગંભીર સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
હાડકાંને મજબૂત અને સ્વસ્થ રાખવા માટે મહિલાઓએ પોતાના દૈનિક આહારમાં કેલ્શિયમથી ભરપૂર ખાદ્યપદાર્થો સામેલ કરવા અત્યંત જરૂરી છે. દૂધ તેમજ ડેરી ઉત્પાદનો, બદામ, બ્રોકોલી, ટોફુ અને માછલી જેવા પોષક તત્વોથી સભર આહાર નિયમિત લેવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે મહિલાઓને રોજના આશરે ૧,૦૦૦ મિલીગ્રામ કેલ્શિયમની જરૂરિયાત રહે છે. જો આહારમાંથી પૂરતું પોષણ ન મળી શકે, તો તબીબની સલાહ અનુસાર યોગ્ય સપ્લીમેન્ટ્સ લઈ શકાય છે. આ ઉપરાંત, નિયમિત ચાલવું, જોગિંગ કરવું, સીડી ચડવી-ઊતરવી અને હળવી કસરતો જેવી શારીરિક ગતિવિધિઓ હાડકાંનું બંધારણ સુદ્રઢ રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
