પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશતાં જ હાથ-પગ ઠંડા પડી જવા, નોકરી માટેના ઈન્ટરવ્યૂ પહેલાં કે મંચ પર જાહેર વક્તવ્ય આપતી વખતે હૃદયના ધબકારા અચાનક વધી જવા એ એક અત્યંત સામાન્ય અનુભવ છે. તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ સ્થિતિને 'પરિસ્થિતિગત ચિંતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કોઈ કાયમી માનસિક બીમારી નથી, પરંતુ કોઈ ચોક્કસ મહત્વપૂર્ણ ઘટના કે દબાણયુક્ત ક્ષણે ઉદ્ભવતી ક્ષણિક ગભરાટની લાગણી છે. જ્યારે માનવ મગજ કોઈ સંજોગને પડકારજનક માને છે, ત્યારે શરીરની તણાવ પ્રતિભાવ પ્રણાલી સક્રિય થઈ જાય છે. જેના કારણે હૃદયના ધબકારા તેજ થવા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, વધુ પડતો પરસેવો વળવો, હાથ-પગ ધ્રૂજવા અને પેટમાં અસ્વસ્થતા જેવા શારીરિક લક્ષણો પ્રગટ થાય છે.
આ પ્રકારના અજંપા પાછળ લોકો દ્વારા આપણું મૂલ્યાંકન થવાનો ભય મુખ્ય પરિબળ હોય છે. કોઈ ભૂલ થઈ જશે અથવા સામેની વ્યક્તિ શું વિચારશે તેવા નકારાત્મક વિચારો વ્યક્તિના મનમાં દબાણ ઊભું કરે છે. પરિસ્થિતિગત ચિંતા અને કાયમી સામાજિક ચિંતા વિકાર વચ્ચે મોટો તફાવત છે. પરિસ્થિતિગત ચિંતા ચોક્કસ પ્રસંગ પૂરતી જ મર્યાદિત હોય છે અને તે ઘટના પૂર્ણ થતાં જ વ્યક્તિ પુનઃ સામાન્ય થઈ જાય છે. તેથી દરેક વખતે આ લક્ષણોને ગંભીર રોગ માની લેવો યોગ્ય નથી.
આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે પૂર્વતૈયારી સૌથી મોટું હથિયાર છે. ગભરાટના કારણે પરિસ્થિતિઓથી ભાગવાને બદલે તેનો ધીમે-ધીમે સામનો કરવો હિતાવહ છે. ઘટના પહેલાં ઊંડા અને નિયંત્રિત શ્વાસ લેવા, પૂરતી ઊંઘ લેવી તેમજ નકારાત્મક વિચારો પર કાબૂ રાખવો અત્યંત મદદરૂપ સાબિત થાય છે. નિયમિત શારીરિક કસરત, સંતુલિત આહાર અને યોગ પણ મનને સ્થિર રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે, જો આ પ્રકારનો ગભરાટ વારંવાર થતો હોય, રોજિંદા જીવન તેમજ કાર્યક્ષમતા પર પ્રતિકૂળ અસર પહોંચાડતો હોય, અથવા ચિંતા દરમિયાન છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો, ગંભીર શ્વાસની તકલીફ કે બેહોશી જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણવા ન જોઈએ. આવા સંજોગોમાં તુરંત જ તબીબ અથવા માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લઈને યોગ્ય માર્ગદર્શન મેળવવું અનિવાર્ય બને છે.
