આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે મોટાભાગના ખેડૂતો માત્ર ચીલાચાલુ અને રોકડિયા પાકોની ખેતી તરફ વળ્યા છે, ત્યારે ગીર સોમનાથ જિલ્લાના સામતેર ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત ભીમભાઈ ગોહીલે એક અનોખી પહેલ હાથ ધરી છે. પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિથી સાવ અલગ જઈને તેમણે પોતાની પાંચ વીઘા જમીનમાં લીલા કોઠીબા અર્થાત્ કોઠીમડાનું પદ્ધતિસર વાવેતર કર્યું છે. સામાન્ય રીતે સ્થાનિક બજારોમાં લીલા દેશી કોઠીબાની આવક ખૂબ જ મર્યાદિત પ્રમાણમાં જોવા મળતી હોય છે, પરંતુ ભીમભાઈના આ સાહસિક પ્રયોગના પરિણામે હવે સામાન્ય નાગરિકોને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા લીલા કોઠીબા સરળતાથી ઉપલબ્ધ થઈ રહ્યા છે.
બજારમાં પહોંચેલા આ તાજા કોઠીબાને લોકો અત્યંત હોંશે-હોંશે ખરીદી રહ્યા છે. પરંપરાગત સ્વાદના શોખીન લોકો આ કોઠીબા ઘરે લાવી તેના નાના ટુકડા કરી, સ્વાદાનુસાર મીઠું અને મસાલો મેળવીને તડકામાં સુકવણી કરે છે. આ પ્રક્રિયાથી અતિ સ્વાદિષ્ટ એવી દેશી 'કોઠીબાની કાચરી' તૈયાર થાય છે, જે આખું વર્ષ બગડ્યા વગર સંગ્રહી શકાય છે. લોકો બારેમાસ તેને તળીને કે પૌષ્ટિક નાસ્તા તરીકે ઉપયોગમાં લે છે. આ ખેતી સંદર્ભે ખેડૂતના પુત્ર સંજયભાઈ જણાવે છે કે, આ વાવેતર પાછળ અઢળક નફો કમાવવાનો કોઈ હેતુ નથી, પરંતુ નવી પેઢી લુપ્ત થતી ગ્રામીણ વાનગીઓ અને દેશી સ્વાદથી પરિચિત રહે તેમજ લોકોનું સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે જ તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ પણ કોઠીબા માનવ શરીર માટે અત્યંત ગુણકારી ઔષધ સમાન ગણાય છે. આયુર્વેદ ચિકિત્સા અનુસાર, કોઠીબાનું સેવન પાચનતંત્રને સુધારે છે અને પેટના વિવિધ રોગોમાં અકસીર સાબિત થાય છે. તેમાં રહેલું વિપુલ પ્રમાણનું ફાઈબર કબજિયાત, ગેસ, અપચો તેમજ પેટ ફૂલવાની સમસ્યામાં કુદરતી રીતે રાહત આપે છે. આ ઉપરાંત, તેમાં રહેલા કુદરતી પોષક તત્વો શરીરમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને સંતુલિત રાખી રક્તમાં શર્કરાનું નિયંત્રણ કરવામાં મદદરૂપ બને છે. આમ, ગીર સોમનાથના આ ધરતીપુત્રનો આ પ્રયોગ કૃષિ વૈવિધ્યની સાથે જનઆરોગ્ય માટે પણ પ્રેરણાદાયી સાબિત થઈ રહ્યો છે.
