વિશ્વભરમાં એઆઈ અને સ્વચાલિત યંત્રમાનવ એટલે કે રોબોટિક્સ તકનીકનો વ્યાપ જે ગતિથી વધી રહ્યો છે, તેને પગલે માનવ શ્રમના અસ્તિત્વ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ઉત્પાદન ક્ષેત્રથી માંડીને આધુનિક સેવા ક્ષેત્ર સુધી તમામ સ્તરે નવીન તકનીકની દખલ વધતાં શ્રમિકો અને વ્યાવસાયિકોમાં એવી ભીતિ ફેલાઈ છે કે શું આગામી સમયમાં યંત્રો માણસોની આજીવિકા છીનવી લેશે. આ સંવેદનશીલ વિષય પર વૈશ્વિક રોબોટિક્સ ઉદ્યોગના અગ્રણી સંશોધકો અને તજજ્ઞોએ ઊંડાણપૂર્વકનું ચિંતન રજૂ કર્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે તકનીકી ક્રાંતિ રોજગારી છીનવવા માટે નહીં, પરંતુ માનવ કાર્યક્ષમતા અને સલામતીમાં ધરખમ વધારો કરવા માટે આવી રહી છે.
રોબોટિક્સ ક્ષેત્રના તજજ્ઞોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે અદ્યતન યંત્રો સંપૂર્ણપણે માનવબળનું સ્થાન ક્યારેય લઈ શકે નહીં. જોકે, પુનરાવર્તિત, કંટાળાજનક અને અતિશય જોખમી હોય તેવી કામગીરીમાં યંત્રોનો ઉપયોગ અનિવાર્ય બનશે. મોટા સંગ્રહાગારો, વિતરણ કેન્દ્રો અને ભારે ઉત્પાદન એકમોમાં જ્યાં એકધારું શારીરિક શ્રમ કરવું પડે છે, ત્યાં રોબોટ્સ ચોક્કસપણે કાર્યક્ષમતા વધારશે અને અકસ્માતોનું પ્રમાણ ઘટાડશે. તેમ છતાં, માનવીય સંવેદના, સર્જનાત્મક વિચારસરણી, જટિલ સમસ્યા નિવારણ અને વિવેકપૂર્ણ નિર્ણયો લેવાની અદભુત ક્ષમતા કોઈપણ યંત્ર કે અલ્ગોરિધમમાં વિકસાવી શકાતી નથી. આથી, વાસ્તવિકતા એ છે કે નોકરીઓ નષ્ટ થવાને બદલે માત્ર કામ કરવાની પરંપરાગત પદ્ધતિઓમાં ધરખમ પરિવર્તન આવશે.
આગામી દાયકામાં સહયોગી તકનીકનો સુવર્ણ યુગ શરૂ થશે, જેમાં માનવ અને યંત્ર એકબીજાના પૂરક બનીને ખભેખભા મિલાવી કાર્ય કરશે. આ બદલાતા ઔદ્યોગિક માહોલને અનુકૂળ થવા માટે પ્રત્યેક કામદારે નવીન કૌશલ્ય પ્રાપ્ત કરવું અનિવાર્ય બનશે. જે લોકો આધુનિક તકનીકી સાધનોનો ઉપયોગ કરતા શીખશે તેમના માટે બજારમાં અગણિત નવી તકોનું નિર્માણ થશે. આ સંજોગોમાં દેશના શિક્ષણતંત્ર અને નીતિ ઘડવૈયાઓએ પણ યુવાધનને ભવિષ્યના આધુનિક કાર્યક્ષેત્ર માટે તૈયાર કરવા માટે અત્યારથી જ વ્યાવસાયિક તાલીમ અને કૌશલ્ય વિકાસ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. આવનાર સમય માનવ વિરુદ્ધ મશીનનો નહીં, પરંતુ મશીનના સહારે વધુ સક્ષમ બનેલા માનવનો રહેશે.
