આજના ભાગદોડભર્યા અને તણાવપૂર્ણ યુગમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય એક અત્યંત ગંભીર અને ચર્ચાસ્પદ વિષય બની ગયો છે. વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ નિમિત્તે મનોવૈજ્ઞાનિકોએ એક મહત્ત્વપૂર્ણ વિશ્લેષણ રજૂ કર્યું છે કે જે લોકો સામાન્ય રીતે દરેક બાબતમાં "હું એકદમ ઠીક છું" એવો જવાબ આપે છે, તેઓ વાસ્તવમાં પોતાની અંદર ઊંડી વેદના છુપાવી રહ્યા હોઈ શકે છે. મનોવિજ્ઞાન અનુસાર, આવું બોલનારા લોકો ઘણીવાર અસહ્ય એકલતા, ગંભીર માનસિક તણાવ, ભાવનાત્મક થાક અથવા લોકો શું વિચારશે તેવા ભયથી પીડાતા હોય છે. લોકો પોતાની સાચી લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાથી ડરે છે, કારણ કે તેમને લાગે છે કે સમાજ તેમની સ્થિતિને સમજી શકશે નહીં અથવા તેમનો ન્યાય તોળવા બેસી જશે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ આ વર્ષે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંદર્ભે લોકોના વાસ્તવિક અનુભવો અને તેમના સંઘર્ષને અગ્રતા આપવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર ઔપચારિક સારવાર કે દવાઓ પૂરતી નથી, પરંતુ માનસિક સમસ્યાઓ સામે ઝઝૂમી રહેલા લોકોના અવાજને સાંભળવો અને તેમને સારવાર સંબંધિત નિર્ણયોમાં સક્રિયપણે સામેલ કરવા અનિવાર્ય છે. જ્યારે કોઈ પીડિત વ્યક્તિને ખાતરી થાય છે કે કોઈ તેની વાત ધ્યાનથી સાંભળી રહ્યું છે અને તેની લાગણીઓની મજાક નથી ઉડાવવામાં આવી રહી, ત્યારે તે મુક્તપણે પોતાના મનની વાત વ્યક્ત કરી શકે છે. સાંભળવાની આ પ્રક્રિયા માનસિક તકલીફોના નિવારણમાં સૌથી મોટું કદમ સાબિત થાય છે.
પરિવાર અને સમાજ તરીકે આપણી પણ એ નૈતિક જવાબદારી બને છે કે આપણે માત્ર ઉપરછલ્લા જવાબોથી સંતુષ્ટ ન થઈ જઈએ. જો કોઈ સ્વજન અચાનક શાંત થઈ જાય અથવા વારંવાર ખુદને સામાન્ય દર્શાવવાનો અતિશય પ્રયાસ કરે, તો તેની સાથે સહાનુભૂતિપૂર્વક સંવાદ સાધવો જોઈએ. માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વ્યાપક જાગૃતિ લાવવી અને પીડિતોની લાગણીઓને સંવેદનશીલતાથી સ્વીકારવી એ જ સમાજમાં સાચો બદલાવ લાવી શકે છે. ખુલ્લા મને સાંભળવાની અને સમજવાની એક નાનકડી પહેલ અનેક જિંદગીઓને અંધકારમાંથી બહાર લાવી શકે છે.
