આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને ખાનપાનની અયોગ્ય આદતોને કારણે કબજિયાતની સમસ્યા ખૂબ સામાન્ય બની ગઈ છે. સવારે ઉઠીને પેટ સાફ ન થવું, મળત્યાગ વખતે અસહ્ય તકલીફ થવી કે સતત જોર લગાવવું એ પાચનતંત્રમાં ગંભીર ખામી હોવાનો સંકેત આપે છે. મોટાભાગના લોકો આ તકલીફમાંથી તાત્કાલિક રાહત મેળવવા માટે દવાઓ કે ચૂર્ણનો આશરો લેતા હોય છે, પરંતુ તેનાથી કાયમી ઉકેલ મળતો નથી. પેટના રોગોના નિષ્ણાતોના મતે, આહારમાં રેસાવાળા તત્ત્વો એટલે કે ફાઈબરની ઉણપ, પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી ન પીવું, બેઠાડું જીવન અને શારીરિક શ્રમનો અભાવ આ સમસ્યા પાછળના મુખ્ય કારણો છે.
કબજિયાતની સમસ્યામાંથી દવાઓ વિના કુદરતી રીતે છુટકારો મેળવવા માટે રોજિંદા આહાર અને જીવનશૈલીમાં કેટલાક મૂળભૂત ફેરફારો કરવા અત્યંત જરૂરી છે. આ માટે ખોરાકમાં ફાઈબરનું પ્રમાણ વધારવું જોઈએ. રોજિંદા ભોજનમાં પપૈયું, જામફળ, સફરજન જેવાં ફળો ઉપરાંત પાલક અને મેથી જેવાં લીલાં પાંદડાવાળાં શાકભાજી, વિવિધ કઠોળ, ઓટ્સ તેમજ ઘઉં અને બાજરી જેવા આખા અનાજનો પૂરતો સમાવેશ કરવો હિતાવહ છે. આ ઉપરાંત, સવારે ઊઠીને નવશેકું કે સામાન્ય પાણી પીવું અને નાસ્તો કર્યા પછી શૌચાલય જવાની નિયમિત ટેવ પાડવી જોઈએ. જમ્યા બાદ આંતરડાની પ્રવૃત્તિ સક્રિય બનતી હોવાથી મળત્યાગ સરળ બને છે. દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવું અને રોજ ઓછામાં ઓછું વીસથી ત્રીસ મિનિટ ઝડપી ચાલવું આંતરડાની કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં મદદરૂપ નીવડે છે.
શૌચ દરમિયાન વધુ પડતું જોર લગાવવાથી હંમેશાં બચવું જોઈએ અને શરીરના કુદરતી આવેગને ક્યારેય રોકવો ન જોઈએ. દરેક વ્યક્તિના પાચનતંત્રની પ્રક્રિયા અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ મળત્યાગ કોઈપણ પ્રકારના દર્દ કે મુશ્કેલી વિના કુદરતી રીતે થવો અનિવાર્ય છે. જો તમામ સાવચેતી અને ઘરેલું ઉપાયો છતાં કબજિયાત લાંબા સમય સુધી યથાવત્ રહે, અથવા મળમાં લોહી પડવું, પેટમાં અસહ્ય દુખાવો, ઊલટી થવી કે પેટ ફૂલી જવું જેવા ગંભીર લક્ષણો જણાય, તો કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી રાખ્યા વગર તુરંત જ નિષ્ણાત તબીબનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. યોગ્ય આહાર, નિયમિત વ્યાયામ અને શિસ્તબદ્ધ દિનચર્યા દ્વારા પાચનતંત્રને હંમેશાં નિરોગી રાખી શકાય છે.
