દેશના સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજી આધારિત મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે. હવે દર્દીઓની તબીબી વિગતો સાચવવા ઉપરાંત વિવિધ બીમારીઓના ફેલાવા અને તેના વલણને સમજવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં ૧૨૨ કરોડ ૯૫ લાખથી પણ વધુ ડિજિટલ સ્વાસ્થ્ય રેકોર્ડ નોંધાઈ ચૂક્યા છે. કેન્દ્ર સરકાર હવે આ વિશાળ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર દેશમાં રોગોનો એક વિશેષ 'ડિજિટલ નકશો' તૈયાર કરવા જઈ રહી છે. આ યોજનામાં અદ્યતન એઆઈ એટલે કે એઆઈ ટેકનોલોજીની મદદ લેવાશે, જેના થકી કયા ભૌગોલિક વિસ્તારમાં કઈ બીમારીનું પ્રમાણ અને જોખમ વધી રહ્યું છે તેનો સચોટ તાગ મેળવી શકાશે.
આ નવી વ્યવસ્થાથી દેશભરમાં વિવિધ બીમારીઓના ચોક્કસ હોટસ્પોટ પર સતત નજર રાખી શકાશે. એઆઈ આધારિત પૃથક્કરણથી ચેપી રોગો ઉપરાંત ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ, કેન્સર અને શ્વાસ સંબંધિત ગંભીર બિન-ચેપી રોગોના વધતા ભારણની ઓળખ સમયસર થશે. હાલમાં આંખની રેટિનોપેથી, ટીબી અને કેન્સરના સ્ક્રીનિંગ માટેના કેટલાક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ પણ સફળતાપૂર્વક ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ ડેટા દ્વારા જિલ્લા અને રાજ્ય કક્ષાએ સ્વાસ્થ્ય જોખમનું મેપિંગ શક્ય બનશે, જેના આધારે સરકાર રોગ અટકાવવા માટે સમયસર પ્રાથમિકતા નક્કી કરી શકશે તેમજ સ્થાનિક સ્તરે સચોટ તપાસ અભિયાનો ચલાવી શકશે.
ડિજિટલ હેલ્થ ડેટાના વિશ્લેષણથી ભવિષ્યમાં સ્વાસ્થ્ય બજેટ અને તબીબી સંસાધનોની ફાળવણી વધુ વાસ્તવિક બનશે. અત્યાર સુધી વસ્તી અને જૂના આંકડાઓના આધારે બજેટ નક્કી થતું હતું, પરંતુ હવે જે વિસ્તારમાં જે રોગનું ભારણ વધુ હશે ત્યાં જરૂરિયાત મુજબ સીધા સંસાધનો પહોંચાડી શકાશે. દેશમાં પહેલાથી કાર્યરત ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિસીઝ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ તેમજ ગુજરાતના 'ટેકો પ્લસ', ઉત્તર પ્રદેશના 'ઈ-કવચ' અને આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન જેવા રાજ્યકક્ષાના મંચોને આ કેન્દ્રીય નેટવર્ક સાથે સાંકળવામાં આવી રહ્યા છે. આ સંકલિત વ્યવસ્થાથી ભારતીય સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં ક્રાંતિકારી સુધારો આવશે.
