હાલના સમયમાં હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ અને અચાનક કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવવાના કિસ્સાઓમાં ચિંતાજનક વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એક એવી ગંભીર અને જીવલેણ સ્થિતિ છે જેમાં હૃદય અચાનક જ ધબકવાનું બંધ કરી દે છે. હૃદયની આંતરિક વિદ્યુત પ્રણાલીમાં અચાનક ખામી સર્જાવાને કારણે ધબકારા અટકી જાય છે, જેના લીધે મગજ સહિત શરીરના અન્ય તમામ મહત્વપૂર્ણ અંગો સુધી લોહી અને ઓક્સિજન પહોંચવાનું તત્કાળ બંધ થઈ જાય છે. આવી કટોકટીભરી સ્થિતિમાં પ્રત્યેક સેકન્ડ અત્યંત કિંમતી હોય છે અને જો દર્દીને ત્વરિત તબીબી સહાય ન મળે તો એક પળનો વિલંબ પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અચાનક આવે છે તેમ છતાં મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં શરીર અગાઉથી કેટલાક ચેતવણીરૂપ સંકેતો આપતું હોય છે. બેભાન થતા પહેલા દર્દીને છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો, ભારેપણું, જકડન કે બળતરા અનુભવાય છે. ઘણીવાર આ દુખાવો માત્ર છાતી પૂરતો સીમિત ન રહેતા ડાબા હાથ, ખભા, પીઠ, ગરદન કે જડબા સુધી ફેલાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, સામાન્ય પરિશ્રમમાં કે આરામ કરતી વખતે પણ અચાનક શ્વાસ ફૂલવો, શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થવી, ઉલટી કે પાચનની સમસ્યા થવી તેમજ હૃદયના ધબકારા અનિયમિત અથવા ખૂબ ઝડપી થઈ જવા જેવા લક્ષણો પણ દેખાય છે. ખાસ કરીને જે પરિવારમાં હૃદયરોગનો ઇતિહાસ હોય અથવા જેઓ પહેલાથી જ હૃદયની બીમારીથી પીડાય છે, તેમના માટે આ જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ જાય, સામાન્ય રીતે શ્વાસ ન લઈ શકતી હોય અથવા તેની નાડીના ધબકારા બંધ થઈ ગયા હોય, ત્યારે ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના પ્રાથમિક સારવાર શરૂ કરવી અનિવાર્ય છે. આવી સ્થિતિમાં તાત્કાલિક સીપીઆર આપવું જીવનરક્ષક સાબિત થઈ શકે છે, જેનાથી હૃદય અને મગજમાં રક્તપ્રવાહ આંશિક રીતે જળવાઈ રહે છે. સીપીઆર આપવાની સાથે જ કોઈપણ પ્રકારનો સમય ગુમાવ્યા વિના દર્દીને તાત્કાલિક નજીકની હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવા જોઈએ. શરીરમાં દેખાતા આવા ગંભીર ફેરફારોને ક્યારેય સામાન્ય ન ગણવા અને સમયસર તબીબી તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે.
