ભારતીય અવકાશ સંશોધનનો ઇતિહાસ વૈશ્વિક મંચ પર દેશની અપ્રતિમ સિદ્ધિઓની સાક્ષી પૂરે છે. વિશ્વ અવકાશ સપ્તાહના અવસરે ભારતની રોકેટ ટેકનોલોજીની અવિરત યાત્રા ફરી એકવાર ગૌરવ સાથે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. સાધારણ સંસાધનોથી શરૂ કરીને આજના અતિ આધુનિક પ્રક્ષેપણ યાન સુધીની સફર સાચે જ પ્રેરણાદાયી રહી છે. દેશની ક્ષમતા હવે માત્ર સામાન્ય ઉપગ્રહો છોડવા પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ ચંદ્ર સુધી પહોંચવાના અતિ જટિલ લક્ષ્યોને પાર પાડવા સુધી વિસ્તરી ચૂકી છે. ભારતે ક્રમશઃ એક પછી એક શક્તિશાળી રોકેટનું નિર્માણ કરીને વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની મજબૂત ઓળખ પ્રસ્થાપિત કરી છે.
આ ભવ્ય યાત્રામાં પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ એટલે કે પીએસએલવી રોકેટે પાયાના પથ્થર સમાન ભૂમિકા ભજવી છે. દેશના સૌથી વિશ્વસનીય રોકેટ તરીકે ખ્યાતિ પામેલા આ વાહને સેંકડો દેશી અને વિદેશી ઉપગ્રહોને સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યા છે. એટલું જ નહીં, ભારતના પ્રથમ ઐતિહાસિક મિશન ચંદ્રયાન-૧ ને અવકાશમાં મોકલવામાં પણ આ રોકેટની ભૂમિકા નિર્ણાયક રહી હતી, જેણે ચંદ્રની સપાટી પર પાણીની હાજરીની ભાળ મેળવીને સમગ્ર વિશ્વને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધું હતું.
સમયની માંગ સાથે ભારે ઉપગ્રહો અને મહત્વાકાંક્ષી મિશનો હાથ ધરવા માટે વધુ શક્તિશાળી રોકેટની જરૂરિયાત ઊભી થઈ, જેના પરિણામે લોન્ચ વ્હીકલ માર્ક-૩ એટલે કે એલવીએમ-૩ નો ઉદય થયો. આ વિશાળ અને અદ્યતન રોકેટે ચંદ્રયાન-૨ અને ત્યારબાદ ઇતિહાસ રચનારા ચંદ્રયાન-૩ ના પ્રક્ષેપણને સફળ બનાવ્યું હતું. ચંદ્રયાન-૩ દ્વારા ચંદ્રના અજાણ્યા દક્ષિણ ધ્રુવ નજીક થયેલું ઐતિહાસિક સોફ્ટ-લેન્ડિંગ ભારતની વૈજ્ઞાનિક સજ્જતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ બન્યું છે.
રોકેટ વિજ્ઞાનમાં થયેલો આ ઉત્ક્રાંતિપૂર્ણ વિકાસ દર્શાવે છે કે ભારત હવે અત્યંત વજનદાર પેલોડ્સને ઊંડા અવકાશમાં મોકલવા માટે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ છે. પીએસએલવીથી શરૂ કરીને એલવીએમ-૩ સુધીની આ અવિરત સફર આત્મનિર્ભરતા, અડગ ઇચ્છાશક્તિ અને સ્વદેશી વિજ્ઞાનનું પ્રતીક છે. આ તકનીકી સફળતા ભવિષ્યના માનવ અવકાશ મિશન અને અન્ય ગ્રહોના સંશોધન માટે પણ એક મજબૂત આધારશિલા સાબિત થશે.
