ભારતમાં છેલ્લા બે દાયકા દરમિયાન લોકોના મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાં મોટો અને ચિંતાજનક પલટો જોવા મળ્યો છે. વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનના તાજેતરના મૂલ્યાંકન અનુસાર, દેશમાં હવે અકાળ મોતના સૌથી મોટા કારણ તરીકે હૃદય અને તેની ધમનીઓ સાથે સંકળાયેલી બીમારીઓ મોખરે આવી ગઈ છે. વીસ વર્ષ પહેલાં ભારતમાં ક્ષય (ટીબી), અતિસાર અને ફેફસાંના ગંભીર સંક્રમણ જેવા ચેપી રોગો મોતના મુખ્ય કારણો હતા. જોકે હવે તબીબી સારવારના વિકાસથી આ ચેપી રોગોનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે, પરંતુ બદલાતી બેઠાડુ જીવનશૈલી અને વધતી ઉંમરને કારણે હૃદયરોગનું જોખમ ભયાનક રીતે વધ્યું છે. આંકડા મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૩માં હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓને લીધે પ્રતિ એક લાખની વસ્તીએ સરેરાશ ૧૩૮.૫ નાગરિકોના મૃત્યુ નોંધાયા છે.
વૈશ્વિક સ્તરે પણ હૃદયરોગ સૌથી મોટો સ્વાસ્થ્ય પડકાર બનીને ઊભરી આવ્યો છે. ફક્ત વર્ષ ૨૦૨૩માં જ સમગ્ર વિશ્વમાં ઈસ્કેમિક હૃદયરોગના કારણે અંદાજે ૯૫ લાખ લોકો કાળનો કોળિયો બન્યા હતા, જેના પરિણામે માનવજાતના આશરે ૨૧ કરોડ સ્વસ્થ જીવન વર્ષો નષ્ટ થયા છે. તબીબી સુવિધાઓના કારણે ભારતીયોની સરેરાશ આયુષ્ય મર્યાદા ૭૩.૩ વર્ષ સુધી પહોંચી છે, પરંતુ તેની સામે સંપૂર્ણ સ્વસ્થ રહીને જીવવાની વય ઘટીને ૬૨.૮ વર્ષ થઈ ગઈ છે. આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે વ્યક્તિનું આયુષ્ય તો લંબાયું છે, પરંતુ જીવનના પાછલા વર્ષો ગંભીર બીમારીઓ, શારીરિક અસમર્થતા અને પરનિર્ભરતા વચ્ચે પસાર થઈ રહ્યા છે.
કોરોના મહામારીના આઘાત બાદ સમગ્ર વિશ્વમાં સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે. હૃદયરોગ ઉપરાંત ડાયાબિટીસના દર્દીઓની સંખ્યામાં પણ ચિંતાજનક ઉછાળો આવ્યો છે. સાથોસાથ માનસિક તાણ, ડિપ્રેશન અને અતિશય ચિંતા જેવી સમસ્યાઓએ લોકોના જીવનની ગુણવત્તા બગાડી છે. આંકડાકીય વિગતો મુજબ, છેલ્લા ચાર વર્ષમાં ડિપ્રેશન સંબંધિત બીમારીઓથી સ્વસ્થ જીવન વર્ષોની હાનિમાં ૨૦ ટકા અને અતિશય ચિંતાને કારણે ૪૫ ટકાનો જંગી વધારો થયો છે. તબીબોના મતે, આ જીવલેણ ખતરાથી બચવા માટે નિયમિત શારીરિક કસરત, પૌષ્ટિક આહાર અને માનસિક સંતુલન જાળવવું અનિવાર્ય છે.
