વિશ્વભરમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ક્ષેત્રમાં ઝડપી પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, ત્યારે ભારત હવે વૈશ્વિક સ્તરે અવાજ આધારિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ તકનીક માટે વિશ્વની પ્રયોગશાળા બનવાની અપ્રતિમ ક્ષમતા ધરાવે છે. અગ્રણી વૈશ્વિક અવાજ તકનીકી કંપનીના સહ-સ્થાપક માટી સ્ટેનિઝેવસ્કીએ એક ચર્ચા દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, ભારતની અજોડ ભાષાકીય વિવિધતા, વિશાળ વસ્તી અને અત્યંત ઝડપથી વિકસતું ડિજિટલ માળખું દેશને અવાજ આધારિત નવીનતાઓ માટે સર્વશ્રેષ્ઠ કેન્દ્ર બનાવે છે. તેમના મતે, આગામી વર્ષોમાં ભારત માત્ર આ નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગકર્તા બનીને નહીં રહે, પરંતુ વિશ્વભર માટે સંશોધન અને વિકાસનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બનીને ઊભરશે.
ભારતમાં બોલાતી સેંકડો બોલીઓ અને અનેકવિધ સત્તાવાર ભાષાઓ આ આધુનિક તકનીક માટે એક તરફ મોટો પડકાર છે તો બીજી તરફ સૌથી મોટી તક પણ પૂરી પાડે છે. પશ્ચિમી દેશોમાં મોટે ભાગે અંગ્રેજી કે સીમિત ભાષાઓ પર સંશોધનો થાય છે, જ્યારે ભારતમાં વિકસાવવામાં આવતી પ્રણાલીઓ વિવિધ પ્રાદેશિક ભાષાઓ, સ્થાનિક ઉચ્ચારો અને વિવિધ લહેકાઓને પારખી શકે તેવી ઉચ્ચ ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે. જો કોઈ અવાજ આધારિત કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા મોડેલ ભારતીય પરિસ્થિતિઓમાં અને જટિલ ભાષાઓમાં સફળતાપૂર્વક કામ કરી શકે, તો તે વિશ્વના કોઈપણ ખૂણે કોઈપણ ભાષા માટે અત્યંત સરળતાથી અનુકૂળ થઈ શકે છે. આ જ કારણસર વૈશ્વિક સ્તરની ટેક કંપનીઓ હવે ભારતમાં સંશોધન વિસ્તારી રહી છે.
આ ઉપરાંત, દેશમાં ઉપલબ્ધ કુશળ ટેકનોલોજીકલ માનવબળ અને ઇન્ટરનેટનો વ્યાપ આ ક્ષેત્રને મોટું બળ પૂરું પાડી રહ્યા છે. ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જ્યાં લખાણ વાંચવા કરતાં અવાજ દ્વારા સંવાદ કરવો વધુ સહજ છે, ત્યાં કૃષિ, શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય અને બેંકિંગ જેવી સેવાઓમાં અવાજ આધારિત સહાયકો ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો માને છે કે સ્થાનિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતમાં તૈયાર થતી આવી આધુનિક સેવાઓ આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક બજારોને પણ નવી દિશા આપશે. ભારતનો આ મજબૂત ડિજિટલ પાયો તેને આવતીકાલની વૈશ્વિક વોઇસ ટેકનોલોજીની આગેવાની લેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
