ઉત્તર પ્રદેશ આજે દેશના સૌથી ઝડપથી વિકસતા રાજ્ય અર્થતંત્રોમાં સ્થાન પામ્યું છે, જ્યાં મોટા પાયે રોકાણો આવી રહ્યા છે અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. પરંતુ, આ આર્થિક તેજી પાછળ એક મોટો વિરોધાભાસ છુપાયેલો છે કે શા માટે શ્રમિકો હજુ પણ રાજ્ય છોડીને બહાર જવા મજબૂર છે. ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ નોવેલ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (IJNRD) ના અભ્યાસ મુજબ, રાજ્યનો આર્થિક વિકાસ પ્રમાણસર રોજગારીની તકો ઊભી કરવામાં નિષ્ફળ ગયો છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં રાજ્યની કુલ સ્ટેટ વેલ્યુ એડેડ (GSVA) માં કૃષિ ક્ષેત્રનું યોગદાન માત્ર ૨૭ ટકા હતું, છતાં રાજ્યના ૪૮ ટકાથી વધુ શ્રમજીવીઓ હજુ પણ આ ક્ષેત્ર પર જ નિર્ભર છે.
રોજગારી અને આર્થિક વિકાસ વચ્ચેના આ અંતરને આંકડાઓ વધુ સ્પષ્ટ કરે છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૧-૨૫ દરમિયાન, ઉત્તર પ્રદેશના આર્થિક ઉત્પાદનમાં ૧૦ ટકાનો વધારો થવા છતાં માત્ર ૧.૮ ટકા નવી રોજગારીનું સર્જન થયું છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર, જેને રોજગારી આપનાર મુખ્ય સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે, તે પણ શ્રમિકોને આકર્ષવામાં પાછળ રહ્યું છે અને ઉત્પાદનમાં ૧૦ ટકા વૃદ્ધિ સામે માત્ર ૨.૨ ટકા જ નવી નોકરીઓ મળી છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે મોટાભાગના ક્ષેત્રોમાં એમ્પ્લોયમેન્ટ ઇલાસ્ટિસિટી શૂન્ય અથવા નકારાત્મક રહી છે, જેના કારણે 'જોબલેસ ગ્રોથ' (રોજગારી વિનાનો વિકાસ) ની ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.
રોજગારીની શોધમાં થતું આ પલાયન મુખ્યત્વે પૂર્વાંચલ ક્ષેત્રમાં કેન્દ્રિત છે, જ્યાં જૌનપુર, આઝમગઢ, બલિયા, ગોરખપુર અને દેવરિયા જેવા જિલ્લાઓ મોખરે છે. માત્ર ઉત્તર પ્રદેશની બહાર જ નહીં, પરંતુ રાજ્યની અંદર પણ શ્રમિકો નોઈડા, ગાઝિયાબાદ અને લખનૌ જેવા મોટા શહેરી અનેindustrial કેન્દ્રો તરફ સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે. આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં લેતા, ખાસ કરીને અસંગઠિત ક્ષેત્રના લાખો શ્રમિકો માટે રોજગારીનો આ મુદ્દો એક મોટો રાજકીય અને સામાજિક પડકાર બનીને ઉભરી રહ્યો છે.
