આજના ડિજિટલ યુગમાં કોઈપણ એપ ડાઉનલોડ કરતી વખતે કે ટેક્સી બુક કરતી વખતે આપણે લાંબા નિયમો વાંચ્યા વગર જ આંખ બંધ કરીને "હું સંમત છું" પર ક્લિક કરી દેતા હોઈએ છીએ. આ ઉતાવળમાં આપેલી સંમતિને કારણે આપણો ફોન નંબર, લોકેશન અને સંપર્કો જેવી અંગ્રેજી માહિતી અજાણ્યા સર્વર સુધી પહોંચી જાય છે. વર્ષ ૨૦૧૭માં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ગોપનીયતાને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કરવામાં આવ્યા બાદ, સરકારે ઓગસ્ટ ૨૦૨૩માં ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ પસાર કર્યો હતો અને નવેમ્બર ૨૦૨૫માં તેના નિયમો સૂચિત કર્યા હતા. આ નવા કાયદા મુજબ કંપનીઓ યુઝરના ડેટાનો ઉપયોગ કરતા પહેલા સ્પષ્ટ પરવાનગી લેવા માટે બંધાયેલી છે.
નવા કાયદા હેઠળ યુઝર્સને તેમના ડેટા પર વિશેષ અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે, જેમાં ગમે ત્યારે પરવાનગી રદ કરવી, ડેટાની નકલ માંગવી અને અચોક્કસતાઓ સુધારીને વિગતો કઢાવી નાખવાનો સમાવેશ થાય છે. કંપનીઓએ કોઈપણ ડેટા લીક થવાની સ્થિતિમાં તેની જાણ કરવી અનિવાર્ય છે તેમજ ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના સગીરોના ડેટા માટે વાલીઓની ચકાસેલી સંમતિ લેવી ફરજિયાત છે. આ નિયમોનું પાલન ન કરનાર કંપનીઓ પર ડેટા સુરક્ષા નિષ્ફળતા બદલ ૨૫૦ કરોડ અને બાળકોના ડેટા ભંગ બદલ ૨૦૦ કરોડ રૂપિયા સુધીનો મોટો દંડ ફટકારવાની જોગવાઈ છે. આ કાયદામાં નાગરિકોને "ડેટા પ્રિન્સિપાલ" અને કંપનીઓને "ડેટા ફિડ્યુશિયરી" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે, જેનો અર્થ એ થાય કે કંપનીઓ ડેટાની માલિક નથી પરંતુ તેની સુરક્ષા માટે જવાબદાર છે.
છતાં આ કાયદા સામે કેટલાક પડકારો અને સવાલો પણ ઊભા થયા છે, જેમ કે સરકારની એજન્સીઓને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના નામે આપવામાં આવેલી વિશેષ મુક્તિઓ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોના નાગરિકોની જાગૃતિનો અભાવ. અંગ્રેજી ભાષામાં જટિલ રીતે લખાયેલી માહિતી સામાન્ય માણસ માટે સમજવી મુશ્કેલ બને છે, તેથી કાયદાની અમલીકરણ પ્રક્રિયામાં સરળ અને સ્થાનિક ભાષાનો ઉપયોગ અત્યંત જરૂરી છે. આજની આપણી જીવનશૈલીમાં સ્ટોર પર આપેલા મોબાઇલ નંબરથી લઈને સોશિયલ મીડિયા પર શેર થયેલા ફોટા સુધીનો ઘણો ડેટા પહેલેથી જ ડેટાબેઝમાં સચવાયેલો છે. આ સંજોગોમાં, માત્ર કાયદો બનવાથી પૂરતું નથી પરંતુ નાગરિકોએ પણ પોતાની ડિજિટલ સુરક્ષા અને ડેટા પ્રત્યે વધુ સભાન બનવાની જરૂર છે.
