દેશમાં મેડિકલ અભ્યાસ માટે પ્રવેશ મેળવવાનું સ્વપ્ન જોતા વિદ્યાર્થીઓ માટે 'નીટ' (NEET) પરીક્ષા હવે આર્થિક અને માનસિક સંઘર્ષનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. સિલેક્શન કમિટીના તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે મેડિકલ કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓની સરેરાશ ઉંમર ૧૭-૧૮ વર્ષથી વધીને હવે ૨૦-૨૧ વર્ષ થઈ ગઈ છે. ૨૦૨૧-૨૨ પછી પ્રથમ વખત પરીક્ષા પાસ કરીને પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓની ટકામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. તજજ્ઞોના મતે, આ પરીક્ષા હવે માત્ર મેરિટના આધારે નહીં, પરંતુ જે વિદ્યાર્થીઓ વારંવાર પ્રયાસ કરવા માટે સમય અને મોંઘી કોચિંગ ફીનો ખર્ચ ઉઠાવી શકે છે તેમને વધુ અનુકૂળ આવી રહી છે.
આ સ્થિતિની સૌથી મોટી અસર સરકારી શાળાના વિદ્યાર્થીઓ પર જોવા મળી રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૧-૨૨માં સરકારી શાળાના વિદ્યાર્થીઓ માટેના ૭.૫ ટકા અનામત કોટા હેઠળ પ્રથમ પ્રયાસે પ્રવેશ મેળવનારાઓની સંખ્યા ૫૦ ટકા હતી, જે ઘટીને માત્ર ૫ ટકા પર પહોંચી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓએ સફળતા મેળવવા માટે બે થી ચાર કે તેથી વધુ વખત પ્રયાસ કરવો પડી રહ્યો છે. આ લાંબા સમયગાળા દરમિયાન ઑફલાઇન અને ઑનલાઇન કોચિંગ પાછળ લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. મોંઘી કોચિંગ અને ટ્યુશનના ભારણથી બચવા માટે વાલીઓ હવે સ્ટેટ બોર્ડને બદલે સીબીએસઈ (CBSE) શાળાઓ તરફ વળી રહ્યા છે, જેથી શાળાકીય અભ્યાસની સાથે જ નીટની તૈયારી પણ થઈ શકે.
નીટના પરિણામો આવ્યા બાદ પણ કાઉન્સિલિંગ અને ઊંચી ફીની સમસ્યાઓ વિદ્યાર્થીઓનો પીછો છોડતી નથી. ડીમ્ડ યુનિવર્સિટીઓમાં વાર્ષિક ફી લાખો રૂપિયામાં હોવાને કારણે યોગ્ય ગુણ મેળવનાર તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ પણ આર્થિક મુશ્કેલીના કારણે પ્રવેશ મેળવી શકતા નથી, અને અંતે માત્ર નાણાંકીય સક્ષમતા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ જ પ્રવેશ મેળવી શકે છે. આ બાબતે શિક્ષણવિદો અને રાજકીય નેતાઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે આખી પ્રક્રિયા મેરિટના મૂળભૂત સિદ્ધાંતને નબળો પાડી રહી છે, જેના કારણે નીટ પરીક્ષાના હેતુ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
