ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં સુધારાની દિશામાં એક મોટું પગલું ભરતા, સુપ્રીમ કોર્ટના કોલેજિયમે હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની બદલી સાથે સંકળાયેલા જૂના અને બિનપારદર્શક ધોરણોને નાબૂદ કરવા માટે ગંભીર મનોમંથન શરૂ કર્યું છે. વડા ન્યાયાધીશ (CJI) ની આગેવાની હેઠળના પાંચ સભ્યોના કોલેજિયમે તાજેતરમાં એક અનૌપચારિક બેઠક યોજી હતી, જેમાં જજોની બદલી માટે કોઈ પણ પ્રકારના પક્ષપાત કે મનસ્વી નિર્ણયોને બદલે એક સ્પષ્ટ અને ઉદ્દેશ્યપૂર્ણ નીતિ બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ભૂતકાળમાં બદલીઓ મુખ્યત્વે ન્યાયાધીશની ક્ષમતા, પ્રામાણિકતા કે કોઈ અગાઉના કોલેજિયમ સભ્ય સાથેના સંબંધો જેવા અકથિત નિયમોના આધારે થતી હતી, જેને હવે વ્યવસ્થિત અને નિયમબદ્ધ કરવામાં આવશે.
અગાઉના સમયમાં ન્યાયાધીશોની બદલી પાછળ વિવિધ કારણો રહેલા હતા, જેમાં કોઈ વરિષ્ઠ જજને સંબંધિત હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બનવા માટે તૈયાર કરવા, અથવા કોર્ટની અંદર આંતરિક વિવાદો અને ફરિયાદો ઉકેલવા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા. જો કે, આ પ્રક્રિયામાં ઘણીવાર અંગત અદાવત કે સત્તાવાર મમત પણ જોવા મળી છે, જ્યાં કોલેજિયમના પ્રભાવશાળી સભ્યો સાથે ઘરોહર ધરાવતા ન્યાયાધીશોને તેમના મેન્ટરની નિવૃત્તિ પછી અચાનક બદલીનો સામનો કરવો પડતો હતો. વર્ષ ૨૦૧૮ સુધી આવી બદલીઓના આદેશોને "ન્યાય વહીવટીતંત્રના હિતમાં" જેવા સરકારી શબ્દપ્રયોગો પાછળ છુપાવવામાં આવતા હતા, પરંતુ ૨૦૨૦ પછી કોલેજિયમે સ્પષ્ટ અને સીધા નિર્ણયો લેવાની શરૂઆત કરી હતી.
નવી પ્રસ્તાવિત નીતિ અંતર્ગત એવા સુધારાઓ પર પણ વિચારણા થઈ રહી છે કે જ્યાં શિસ્તભંગ કે અસંતોષકારક વર્તણૂક ધરાવતા ન્યાયાધીશોને સીધી બદલી કરવાને બદલે, સંબંધિત મુખ્ય ન્યાયાધીશ દ્વારા તેમને ચોક્કસ સમયમયાદામાં પોતાની કામગીરી સુધારવાની તક આપવામાં આવે. આ ઉપરાંત, બદલીના પ્રસ્તાવો લાંબા સમય સુધી સરકાર પાસે પેન્ડિંગ રહેવાની સમસ્યા અને કારોબારી દ્વારા કોલેજિયમની ભલામણો પર સમયસર અમલ ન થવાના મુદ્દાઓ પણ આ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે. આ પગલાથી ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા અને ગરિમા વધુ મજબૂત બનશે તેમજ ન્યાયાધીશોની બદલીની સમગ્ર પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક અને ન્યાયસંગત બનશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
