ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની આ નવીન પહેલથી ખેતરોમાં બચતા પાકના અવશેષો (પરાળ) હવે ખેડૂતો માટે મુશ્કેલી બનવાને બદલે કમાણીનું સાધન બની રહ્યા છે. ખેતરોમાંથી પરાળ એકત્ર કરીને તેને કમ્પ્રસ્ડ બાયોગેસ (CBG) પ્લાન્ટમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાંથી ગેસ ઉપરાંત બચેલા જૈવિક કચરાને ઉત્તમ ખાતર તરીકે ખેડૂતોને પાછો આપવામાં આવે છે. બારાબંકી જેવા જિલ્લાઓમાં આ યોજનાથી ખેડૂતોનો ખેતરો સાફ કરવાનો સમય અને ખર્ચ બંને બચી રહ્યા છે. પહેલાના સમયમાં ખેડૂતોએ પરાળ નિકાલ માટે ભારે ખર્ચ કરવો પડતો હતો અથવા મજબૂરીમાં તેને સળગાવવું પડતું હતું, પરંતુ હવે બાયોગેસ પ્લાન્ટ સુધી પરાળ પહોંચાડવાથી તેઓ આ તમામ સમસ્યાઓથી મુક્ત થયા છે.
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટને સફળ બનાવવા માટે કૃષિ વિભાગ દ્વારા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનના ટેક્નિકલ સપોર્ટ યુનિટની મદદથી એક મજબૂત વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમમાં ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FPOs) અને એગ્રીગેટર્સ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જેઓ ખેતરોનું મેપિંગ કરી સ્લેશર, રેકર્સ અને બેલર્સ જેવા આધુનિક મશીનો દ્વારા સમયસર પરાળ એકત્ર કરવાનું કામ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, બારાબંકીના દેવા રોડ પર આવેલો CBG પ્લાન્ટ દરરોજ આશરે ૧૫૦ ટન પરાળની પ્રક્રિયા કરી ૧૫,૦૦૦ થી ૧૯,૦૦૦ કિલોગ્રામ બાયોગેસનું ઉત્પાદન કરે છે. આ પ્રક્રિયાથી માત્ર પર્યાવરણનું રક્ષણ જ નથી થતું, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે કટીંગ, પરિવહન અને પ્લાન્ટ સંચાલનમાં હજારો યુવાનોને રોજગારીની નવી તકો પણ મળી રહી છે.
કૃષિ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્ય સરકાર પાક અવશેષોના નિકાલની જૂની માનસિકતાને બદલીને તેના વૈજ્ઞાનિક ઉપયોગ તરફ આગળ વધી રહી છે. સરકાર દ્વારા FPOs અને વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓને ક્રોપ રેસિડ્યુ મેનેજમેન્ટ (CRM) મશીનરી ખરીદવા માટે સબસિડી પણ આપવામાં આવી રહી છે, જેથી સંગ્રહનું નેટવર્ક વધુ મજબૂત બને. પરાળ સળગાવવાથી થતા પ્રદૂષણને અટકાવીને તેને ઉર્જા અને ખાતરમાં પરિવર્તિત કરવાની આ દીર્ઘદ્રષ્ટિએ ઉત્તર પ્રદેશના કૃષિ ક્ષેત્રમાં એક સકારાત્મક પરિવર્તન લાવી દીધું છે, જેનાથી અન્નદાતા આર્થિક રીતે વધુ સધ્ધર બની રહ્યા છે.
