દિવાળીની રાત્રે રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષનું સૌથી વધુ પ્રદૂષણ નોંધાયું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિ આશરે દર્શાવેલા સરકારી આંકડાઓ કરતાં ઘણી વધારે ગંભીર હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. રવિવારે રાત્રે જ્યારે ફટાકડા ફોડવાની પરાકાષ્ઠા હતી, ત્યારે જ દિલ્હીના અનેક મોનિટરિંગ સ્ટેશનો અચાનક ઓનલાઈનથી ઓફલાઈન થઈ ગયા હતા. સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર (CREA) ના વિશ્લેષણ મુજબ, મધ્યરાત્રિથી સવારે 2 વાગ્યાની વચ્ચે 20 થી વધુ સ્ટેશનો ડેટા મોકલતા બંધ થઈ ગયા હતા. સોમવારે વહેલી સવારે 36 જેટલા સ્ટેશનોના ડેટા ગાયબ જોવા મળ્યા હતા, જેના કારણે પ્રદૂષણના સાચા સ્તરને છુપાવવામાં આવી રહ્યો હોવાની શંકાઓ પ્રબળ બની છે.
ખાનગી એજન્સીઓ અને વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મે નોંધેલા આંકડાઓ સરકારી ડેટા કરતા તદ્દન વિપરીત અને અત્યંત ભયજનક તસવીર રજૂ કરી રહ્યા હતા. સરકારી આંકડાઓ જ્યાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) મધ્યમ કે સામાન્ય ગણાવતા હતા, ત્યાં ખાનગી પ્લેટફોર્મ 'AQI.in' એ દિલ્હીમાં પ્રદૂષણનું સ્તર 2,283 સુધી પહોંચ્યાનું જણાવ્યું હતું, જે અત્યંત જોખમી શ્રેણીમાં આવે છે. સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એનવાયર્નમેન્ટ (CSE) ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અનુમિતા રોયચૌધરીએ આ ડેટા ગ્રહણ (ડેટા એક્લિપ્સ) પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે ભારે જાહેર રોકાણ છતાં કટોકટીના સમયે રીઅલ-টাইम ડેટા ઉપલબ્ધ ન થવો અસ્વીકાર્ય છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યની રક્ષા માટે પારદર્શિતા અને જવાબદારી અનિવાર્ય છે.
આ મામલે રાજકારણ પણ ગરમાયું છે અને વિરોધ પક્ષ આમ આદમી પાર્ટીએ સરકાર પર ગંભીર આરોપ લગાવતા તેને 'ડેટા ફ્રોડ' ગણાવ્યું છે. વરિષ્ઠ નેતા સૌરભ ભારાવાડે આકરા પ્રહાર કરતા કહ્યું કે સરકારે જાણી જોઈને પ્રદૂષણના સાચા આંકડા છુપાવવા માટે મોનિટરિંગ સ્ટેશનો બંધ કર્યા હતા, જે જનતાના જીવન સાથે સીધો ચેડા સમાન છે. બીજી તરફ, પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવા સંકટના સમયે ખોટી કે અધૂરી માહિતી જનતામાં ભ્રમણા ફેલાવી શકે છે. સરકારી અને ખાનગી એજન્સીઓની માપણી પદ્ધતિઓમાં રહેલો તફાવત દૂર કરીને પ્રદૂષણના સાચા આંકડા જાહેર કરવા જોઈએ જેથી તાત્કાલિક ધોરણે યોગ્ય પગલાં લઈ શકાય.
