હિન્દુ ધર્મમાં દિવાળીના બીજા દિવસે કાર્તિક શુક્લ પ્રતિપદા તિથિ પર ગોવર્ધન પૂજાનો મહોત્સવ અત્યંત ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની તે ઐતિહાસિક લીલાની યાદ અપાવે છે જ્યારે તેમણે દેવરાજ ઇન્દ્રના પ્રકોપથી વ્રજવાસીઓ અને પશુધનની રક્ષા કરવા માટે ગોવર્ધન પર્વતને પોતાની ટચલી આંગળી પર ધારણ કર્યો હતો. ત્યારથી જ ગિરિરાજ મહારાજને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના સ્વરૂપ તરીકે પૂજવાની પરંપરા અવિરત ચાલી આવી રહી છે. આ વર્ષે આ તિથિ 9 નવેમ્બરની બપોરથી શરૂ થઈને 10 નવેમ્બરની બપોર સુધી રહેવાની હોવાથી, ઉદય તિથિના આધારે 10 નવેમ્બર 2026, મંગળવારના રોજ જ ગોવર્ધન પૂજા કરવામાં આવશે.
આ પર્વ નિમિત્તે શ્રદ્ધાળુઓ માટે પૂજાના અનેક શુભ મુહૂર્તો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં સવારે 6:40 થી 8:50 સુધીનો સમય સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત સવારે 11:43 થી બપોરે 12:26 દરમિયાન અભિજીત મુહૂર્ત અને સંધ્યાકાળે 5:30 થી 5:56 સુધી ગોધૂલી મુહૂર્તમાં પણ પૂજા કરી શકાશે. ગોવર્ધન પૂજામાં ગિરિરાજ મહારાજની 21 કિલોમીટર લાંબી પરિક્રમાનું પણ વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ રહેલું છે. દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો આ પરિક્રમા કરવા માટે વ્રજભૂમિ પહોંચે છે, કારણ કે માનવામાં આવે છે કે દ્વાપર યુગમાં સ્વયં શ્રીકૃષ્ણે આ પરિક્રમા કરી હતી અને તેના દર્શન માત્રથી ભક્તોના તમામ પાપો નાશ પામે છે તેમજ મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.
પૂજાની વિધિની વાત કરીએ તો, આ દિવસે વહેલી સવારે સ્નાન આદિ નિવૃત્ત થઈને ઘરના આંગણામાં ગાયના છાણથી ગોવર્ધન પર્વતની સુંદર આકૃતિ બનાવવામાં આવે છે. પશ્ચિમ દિશા તરફ મુખ રાખીને બનાવાતી આ આકૃતિને રંગબેરંગી ફૂલોથી સુશોભિત કરવામાં આવે છે અને તેની પાસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની પ્રતિમા સ્થાપિત કરાય છે. ગોવર્ધનની નાભિના સ્થાને માટીનો દીવો પ્રગટાવીને વિધિપૂર્વક પૂજા અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ અવસરે ભગવાનને ફળ, ફૂલ અને મિઠાઈની સાથેસાથે વિશેષ રૂપે કઢી, ભાત અને અન્નકૂટનો ભોગ ધરવામાં આવે છે, જે આ તહેવારની પરંપરાગત અને આકર્ષક વિશેષતા છે.
