દિવાળીના અવસર પર દિલ્હીમાં ફટાકડાના ભારે ધુમાડા અને પ્રદૂષણને કારણે હવાની ગુણવત્તા એટલી હદે બગડી ગઈ કે તેણે છેલ્લા પાંચ વર્ષનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો. ૮ નવેમ્બરના રોજ બપોરે ૪ વાગ્યે દિલ્હીનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૭૬ દર્જ કરવામાં આવ્યો હતો, જે વર્ષ ૨૦૨૧ પછીનો સૌથી નીચો અને ખરાબ સ્કોર છે. આટલું જ નહીં, દિવાળીના આગલા દિવસે એટલે કે છોટી દિવાળીએ પણ પ્રદૂષણનું સ્તર ૩૬૯ પર પહોંચી ગયું હતું, જે ૨૦૧૬ પછીનો સૌથી ઉચ્ચતમ આંકડો છે. આઈઆઈટીએમ (IITM) ના ડેટા અનુસાર, દિવાળીના આગલા દિવસે કુલ પ્રદૂષણમાં માત્ર ફટાકડાનો હિસ્સો જ ૪૧.૧ ટકા જેટલો મોટો હતો, જેણે વાતાવરણને અત્યંત ઝેરી બનાવી દીધું હતું.
રાત્રિના સમયે પરિસ્થિતિ વધુ ભયજનક બની ગઈ હતી જ્યારે મધ્યરાત્રીએ પીએમ ૨.૫ (PM2.5) નું સરેરાશ પ્રમાણ પ્રતિ ક્યુબિક મીટર ૬૭૧.૧ માઇક્રોગ્રામ સુધી નોંધાયું હતું, જ્યારે રાષ્ટ્રીય ધોરણ માત્ર ૬૦ માઇક્રોગ્રામનું છે. જહાંગીરપુરી અને મુન્ડકા જેવા વિસ્તારોમાં તો આ સ્તર હજારો માઇક્રોગ્રામને પાર કરી ગયું હતું. બીજી તરફ, પ્રદૂષણના આ મહા-સંકટ વચ્ચે ડીપીસીસી (DPCC) અને સીપીસીબી (CPCB) ના અનેક મોનિટરિંગ સ્ટેશનો ડેટા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા, જેના કારણે વાસ્તવિક સ્થિતિનો પૂરેપૂરો ચિતાર મેળવવો મુશ્કેલ બન્યો હતો. નિષ્ણાતોના મતે, રાત્રે ૯ થી સવારે ૨ વાગ્યા દરમિયાન ફટાકડાના કારણે હવામાં પ્રદૂષણનું પ્રમાણ બમણું થઈ ગયું હતું.
જોકે, સદનસીબે વાતાવરણમાં થયેલા અચાનક પલટાને કારણે દિલ્હીવાસીઓને દિવાળી પછીના દિવસે મોટી રાહત મળી હતી અને તે વર્ષ ૨૦૨૧ જેવી ભયાનક સ્થિતિમાંથી માંડ બચી ગયું હતું. ચક્રવાત અને પશ્ચિમી વિક્ષેપના પ્રભાવથી પવનની દિશા ઉત્તર-પશ્ચિમથી બદલાઈને પૂર્વ તરફની થઈ ગઈ હતી, જેના કારણે પંજાબ અને હરિયાણામાં સળગતી પરાલીનો ધુમાડો દિલ્હી તરફ આવતો અટક્યો હતો. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પ્રદૂષણથી થોડી ક્ષણિક રાહત માત્ર કુદરતી હવામાનકીય પરિવર્તનને આભારી છે, પરંતુ શિયાળો બેસતાની સાથે જ પ્રદૂષણ વિરોધી લડાઈમાં હજુ કડક પગલાં નહીં ભરાય તો આગામી દિવસોમાં નાગરિકોને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમોનો સામનો કરવો પડશે.
