સોમવારે સવારે દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા કથળીને ૩૭૦ના સ્તરે પહોંચી હતી, જેના કારણે સમગ્ર રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં પ્રદૂષણનું મોજું ફરી વળ્યું છે. ભાજપ સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૫ની ચૂંટણીમાં વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દિલ્હીના સરેરાશ AQIને અડધો કરવાનો અને 'દિલ્હી ક્લીન એર મિશન' શરૂ કરવાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી વાયદો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ચૂંટણી વચનમાં દરેક વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં રસ્તા સાફ કરવાની મશીનો અને દરેક મ્યુનિસિપલ વોર્ડમાં પાણી છાંટવાની મશીનો મૂકવાની જાહેરાત કરાઈ હતી. જોકે, દિવાળીના તહેવારો પછી તરત જ સર્જાયેલી આ ગંભીર સ્થિતિએ સરકારની આ નીતિઓ અને દાવાઓની વાસ્તવિકતા સામે મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ખડા કરી દીધા છે.
આ ગંભીર સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ સત્તા સંભાળતાની સાથે જ 'એર પોલ્યુશન મિટીગેશન પ્લાન ૨૦૨૫' જાહેર કર્યો હતો, જેમાં ધૂળ, વાહનોના ધુમાડા, બાંધકામનો કચરો અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ જેવા પાસાઓને આવરી લેવાયા હતા. આ યોજના હેઠળ ૫,૦૦૦થી વધુ ઇલેક્ટ્રિક બસો, ૨,૨૯૯ ઇલેક્ટ્રિક ઓટો, ૧,૦૦૦થી વધુ વોટર સ્પ્રિંકલર્સ અને એન્ટી-સ્મોગ ગન તૈનાત કરવાના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, આગામી શિયાળાની મોસમ માટે ૧ નવેમ્બરથી ૧૦ મુદ્દાની વિન્ટર એક્શન પ્લાન પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં વાહનો પર પ્રતિબંધ, 'નો પીયુસી, નો ફ્યુઅલ' નીતિ, ડબલ પાર્કિંગ ચાર્જ અને ૫૦ ટકા વર્ક ફ્રોમ હોમ જેવી કડક જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.
દિલ્હીના પ્રદૂષણમાં માત્ર સ્થાનિક પરિબળો જ નહીં, પરંતુ પડોશી રાજ્યોમાં વધી રહેલી પરાળ દહનની ઘટનાઓ પણ મુખ્ય કારણ છે. કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) ના અહેવાલ મુજબ પંજાબમાં પરાળ સળગાવવાની હજારો ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જે દિલ્હીના PM2.5 પ્રદૂષણમાં મોટો ભાગ ભજવે છે. ભારતીય ઉષ્ણકટિબંધીય મોસમ વિજ્ઞાન સંસ્થાના વિશ્લેષણ મુજબ પ્રાદેશિક પરાળ દહન અને સ્થાનિક વાહનોનું પ્રદૂષણ દિલ્હીની હવાને વધુ ઝેરી બનાવી રહ્યા છે. દિલ્હી સરકારે અગાઉ વચન આપ્યું હતું કે તેઓ પ્રદૂષણ કે અન્ય સમસ્યાઓ માટે અન્ય પર દોષનો ટોપલો નહીં ઢોળે, પરંતુ પડોશી રાજ્યો અને કેન્દ્ર સાથે મળીને સંતોષકારક ઉકેલ લાવશે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આ ગંભીર પડકાર સામે રેખા ગુપ્તા સરકાર પોતાની વચનબદ્ધતાને કેવી રીતે સાબિત કરે છે.
