દેશના મોટા શહેરોની સાથે હવે ગુજરાતના મહાનગરોમાં પણ શુદ્ધ હવા શ્વાસમાં લેવી મુશ્કેલ બની રહી છે. ખાસ કરીને દિવાળીના તહેવાર દરમિયાન થયેલી ભારે આતશબાજી, રસ્તા પર ઉડતી ધૂળ, વાહનોના ધુમાડા અને બાંધકામ સ્થળો પરથી ફેલાતા પ્રદૂષણને કારણે વાતાવરણ અત્યંત ઝેરી બની ગયું હતું. દિવાળીની રાત્રે અમદાવાદ અને રાજકોટ જેવા મુખ્ય શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તા એટલી હદે કથળી હતી કે સમગ્ર વાતાવરણ ગેસ ચેમ્બર જેવું પ્રતીત થતું હતું. આ અસહ્ય પ્રદૂષણને કારણે સામાન્ય નાગરિકોમાં શ્વાસ લેવાની તકલીફો અને આંખની બળતરા જેવી સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ફરિયાદોમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, જે તંત્ર અને પ્રજા બંને માટે ચિંતાનો વિષય છે.
અમદાવાદ શહેરમાં દિવાળીની રાત્રે ફટાકડાના ધુમાડાના કારણે સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 500ને પાર પહોંચી ગયો હતો, જેમાં મોડી રાત્રે 1 વાગ્યે તો AQI 529 સુધી નોંધાયો હતો. શહેરના સોલા વિસ્તારમાં તો પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની હતી જ્યાં AQI મહત્તમ 735 ના અત્યંત જોખમી સ્તરને સ્પર્શ્યો હતો. આ ઉપરાંત થલતેજમાં 456, સાઉથ બોપલમાં 334 અને પ્રહલાદનગરમાં 302 AQI નોંધાતા સમગ્ર શહેરમાં પ્રદૂષણનું રાક્ષસી સ્વરૂપ જોવા મળ્યું હતું. આ સ્થિતિ વચ્ચે બીજી તરફ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) ની બેદરકારી પણ ઉજાગર થઈ છે; વર્ષ 2017માં સફર પ્રોજેક્ટ હેઠળ લાખો રૂપિયાના ખર્ચે શહેરમાં લગાવવામાં આવેલા ડિસ્પ્લે બોર્ડ વર્ષ 2021થી બંધ હાલતમાં ધૂળ ખાઈ રહ્યા છે, જેના કારણે પ્રશાસન મૂકપ્રેક્ષક બન્યું હોય તેમ નાગરિકો હવાની વાસ્તવિક સ્થિતિથી અજાણ રહે છે.
અમદાવાદની સાથેસાથે રાજકોટ શહેરમાં પણ પ્રદૂષણના તમામ રેકોર્ડ તૂટ્યા હતા અને દિવાળીની રાત્રે 12 વાગ્યા બાદ AQI સીધો 922 ના આશ્ચર્યજનક અને જોખમી સ્તરે પહોંચી ગયો હતો, જેમાં એકલા જંક્શન પ્લોટ વિસ્તારમાં જ AQI 797 જેટલો ઉંચો નોંધાયો હતો. રાજકોટમાં આતશબાજીના કારણે અનેક સ્થળોએ આગ લાગવાની ઘટનાઓ પણ સામે આવી હતી, જેને કાબૂમાં લેવા માટે ફાયર બ્રિગેડે રાતભર ભારે જહેમત ઉઠાવવી પડી હતી. વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણ અને તેનાથી માનવ સ્વાસ્થ્ય પર થઈ રહેલા વિપરીત અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને જો આગામી સમયમાં કોઈ નક્કર પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો નાગરિકોનું આરોગ્ય વધુ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
