દેશના અર્થતંત્રને વૈશ્વિક સ્તરે મજબૂત અને સ્થિર રાખવામાં વિદેશી હુંડિયામણ એટલે કે ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વનો ફાળો અત્યંત નિર્ણાયક હોય છે. હાલમાં જ રિઝર્વ બૅંક ઑફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજા આંકડાઓએ અર્થશાસ્ત્રીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે, કારણ કે થોડા સમય અગાઉ વિક્રમજનક સપાટીએ પહોંચેલા ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં અચાનક મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ૩૦ ઑક્ટોબરના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન દેશના કુલ વિદેશી હુંડિયામણમાં ૨.૬૯૧ અબજ ડૉલરનો ઘટાડો થવાથી કુલ ભંડાર ઘટીને ૭૧૭.૦૫૬ અબજ ડૉલર પર આવી ગયો છે. ભારતીય ચલણ રૂપિયાના મૂલ્યમાં ગણતરી કરીએ તો આ ઘટાડો આશરે ૨૪,૭૭૭ કરોડ રૂપિયા જેટલો થાય છે, જેનાથી દેશનો કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર ઘટીને ૬૮.૦૯ લાખ કરોડ રૂપિયા પર પહોંચ્યો છે.
આ સાપ્તાહિક ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે ચલણ બજારમાં થતી સતત વધઘટ અને વૈશ્વિક બજારમાં રૂપિયાના મૂલ્યને સ્થિર રાખવા માટે રિઝર્વ બૅંક દ્વારા કરવામાં આવેલા સક્રિય પ્રયાસો જવાબદાર છે. ઉલ્લેખનીય છે કે વિદેશી હુંડિયામણ માત્ર અમેરિકન ડૉલર પૂરતો મર્યાદિત નથી હોતો, પરંતુ તેમાં યુરો, પાઉન્ડ, યેન અને વિશાળ સોનાનો ભંડાર પણ સામેલ હોય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ અને અન્ય વિદેશી ચલણોના મૂલ્યમાં ડૉલર અને રૂપિયા સામે સતત ફેરફાર થતા રહે છે. આરબીઆઈ દ્વારા આ તમામ સંપત્તિઓનું મિશ્ર મૂલ્ય (Blended Value) તૈયાર કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ડૉલરમાં અને સ્થાનિક સ્તરે રૂપિયામાં રજૂ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે આ આંકડાઓમાં સમયાંતરે તફાવત જોવા મળતો હોય છે.
સાપ્તાહિક ધોરણે ભલે આ ઘટાડો મોટો દેખાતો હોય, પરંતુ જો આપણે લાંબા ગાળાની આર્થિક સ્થિતિ પર નજર કરીએ તો ચિંતા કરવાનું કોઈ કારણ જણાતું નથી. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં માર્ચ મહિનાના અંતથી લઈને અત્યાર સુધીમાં દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં કુલ ૨૫.૯૪૯ અબજ ડૉલર એટલે કે અંદાજે ૨.૫૫ લાખ કરોડ રૂપિયાનો શાનદાર વધારો નોંધાયો છે. જો ગત વર્ષના સમાન સમયગાળાના આંકડાઓ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો આ વધારો ૨૭.૩૨૪ અબજ ડૉલર એટલે કે આશરે ૬.૮૬ લાખ કરોડ રૂપિયાનો થાય છે. ટૂંકમાં, તાજેતરના થોડા અબજ ડૉલરના ઘટાડા છતાં ભારતની એકંદર વિદેશી અનામત સ્થિતિ આજે પણ અત્યંત ઊંચા, મજબૂત અને સુરક્ષિત સ્તરે જળવાઈ રહી છે.
