કોંગ્રેસ સંસદીય दलના અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીએ તેમના આગામી સંસ્મરણ ગ્રંથ 'બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ' અને તાજેતરના મીડિયા ઇન્ટરવ્યુમાં દેશના રાજકીય ઇતિહાસના સૌથી વિવાદાસ્પદ અધ્યાય એવા ૧૯૭૫ની ઇમરજન્સી વિશે ખુલીને ચર્ચા કરી છે. બ્રિટિશ દૈનિક 'ધ ગાર્ડિયન'ને આપેલી મુલાકાતમાં સોનિયા ગાંધીએ સ્વીકાર્યું છે કે ઇમરજન્સી લાદવાનો નિર્ણય એક ભૂલ હતી અને ઇન્દિરા ગાંધી આ નિર્ણયથી ક્યારેય સહજ નહોતા કારણ કે તે આંતરિક રીતે લોકશાહીમાં માનનારા વ્યક્તિ હતા. તેમણે ઉમેર્યું કે સમય જતાં ઇન્દિરા ગાંધીને આ પરિસ્થિતિનો અહેસાસ થઈ ગયો હતો અને તેમણે પોતાની સૂઝબૂઝથી પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે પગલાં પણ લીધા હતા.
આ પુસ્તકમાં અને મુલાકાતમાં ખુલાસો થયો છે કે કટોકટીના નિર્ણયે ગાંધી પરિવારને પણ આંતરિક રીતે વિભાજિત કરી દીધો હતો. રાજીવ ગાંધીએ પોતાની માતાને આગામી ચૂંટણી સુધી રાહ જોવાની સલાહ આપી હતી, જ્યારે સંજય ગાંધીનું માનવું હતું કે વિપક્ષ ઇન્દિરાજીનો નાશ કરી દેશે તેથી તેમને રોકવા અનિવાર્ય છે. સોનિયા ગાંધીના મતે, જો તે સમયે સંજય ગાંધીને યોગ્ય નિયંત્રણમાં રાખવામાં આવ્યા હોત, તો કટોકટી પછી સર્જાયેલા મોટાભાગના નુકસાન અને અતિરેકથી બચી શકાત. જો કે, તેમણે એમ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર સંજય ગાંધી જ નહીં પરંતુ તે સમયના કેટલાક વરિષ્ઠ સહયોગીઓનું ભારે રાજકીય દબાણ પણ આ નિર્ણય પાછળ જવાબદાર હતું.
ઇમરજન્સી ઉપરાંત, સોનિયા ગાંધીએ ડિસેમ્બર ૧૯૯૨માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસની ઘટનાને યાદ કરતા જણાવ્યું કે તે દ્રશ્ય જોઈને તેઓ રડી પડ્યા હતા અને તેમને અહેસાસ થયો હતો કે મહાત્મા ગાંધી તથા નહેરુ દ્વારા નિર્મિત ધર્મનિરપેક્ષ રાષ્ટ્ર માટે લાંબી લડાઈ લડવાની બાકી છે. તેમણે કોંગ્રેસ પક્ષની ભૂતકાળની ઉદાસીનતા અને અતિ-આત્મવિશ્વાસને પણ ભાજપની હિન્દુત્વ રાજનીતિના ઉદય માટે આંશિક રીતે જવાબદાર ગણાવ્યા છે. ઇન્દિરા ગાંધી દ્વારા ૧૯૭૫માં લાદવામાં આવેલી ઇમરજન્સી અને ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં થયેલી ચૂંટણીઓ સુધીના ઘટનાક્રમને ઇતિહાસના પરિપ્રેક્ષ્યમાં મૂકતી આ ટિપ્પણીઓ ભારતીય રાજકારણમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બની છે.
