ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિએટીવ (GTRI) ના વ્યાપારી નીતિ નિષ્ણાત અજય શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મિડટર્મ ચૂંટણીના આંચકા પછી વોશિંગ્ટનનો પ્રભાવ સાબિત કરવા માટે ભારત પર દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર પૂર્ણ કરવા માટેનું દબાણ વધુ તીવ્ર બનાવી શકે છે. ચૂંટણીની આ હારથી અમેરિકાની વ્યાપારી નીતિની સામાન્ય દિશા બદલાવાની કોઈ સંભાવના નથી, કારણ કે આ નીતિ મુખ્યત્વે આર્થિક રાષ્ટ્રવાદ, ઘરેલુ ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત છે. ચીન, રશિયા અને ઈરાન સામે વિદેશનીતિના મોરચે ધાર્યું પરિણામ ન મળવાના કારણે ટ્રમ્પ માટે આર્થિક ક્ષેત્રે ઝડપી જીત મેળવવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે, જેથી તેઓ ભારતને ટાર્ગેટ કરી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવિત ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારનું માળખું અત્યંત અસંતુલિત અને એકતરફી જણાય છે, જેમાં પરંપરાગત મુક્ત વેપાર કરારોથી વિપરીત શરતો મૂકવામાં આવી છે. સૂચિત કરાર મુજબ અમેરિકા પોતાના પ્રમાણભૂત આયાત શુલ્ક (MFN Tariffs) યથાવત રાખશે, જ્યારે ન્યૂ દિલ્હીએ મોટાભાગની અમેરિકી ઔદ્યોગિક અને કૃષિ વસ્તુઓ પરના ટેરિફ ઘટાડવા કે નાબૂદ કરવા પડશે. આ ઉપરાંત, ભારતે આગામી પાંચ વર્ષમાં ૫૦૦ અબજ ડોલરની અમેરિકી ચીજવસ્તુઓની ખરીદી કરવાની અને અમેરિકી આયાતો પરનું નિયમન હળવું કરવાની પ્રતિબદ્ધતા પણ આપવી પડશે, જેના બદલામાં અમેરિકાએ કોઈ જ સીધી સમાન છૂટછાટો આપી નથી.
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ડબલ્યુટીઓ (WTO) ના નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે આ પ્રકારનો અસમાન કરાર ભારતના હિતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશનના સમાન વ્યવહારના સિદ્ધાંત (MFN Principle) મુજબ તમામ દેશોને સરખો વેપાર દર આપવો ફરજિયાત છે, પરંતુ આ કરારના કારણે ભારત કાયદાકીય મુશ્કેલીઓમાં મુકાઈ શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતે માત્ર ટેરિફ ધમકીઓથી ડરીને કે અસ્થાયી રાહતના લોભમાં આવીને પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઊર્જા સુરક્ષા સાથે બાંધછોડ ન કરવી જોઈએ, પરંતુ સ્પષ્ટ અને પારસ્પરિક છૂટછાટો પર જ ભાર મુકવો જોઈએ.
