સિક્કિમના પૂર્વ ભાગમાં ભારત-ચીન સરહદની અત્યંત નજીક લગભગ ૧૩,૫૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ આવેલા ગ્નાથાંગ ગામ ખાતે હિમાલયભરના યાક પાલકો પ્રથમ વખત એકઠા થયા હતા. કેન્દ્ર સરકારના 'વાઇબ્રન્ટ વિલેજ પ્રોગ્રામ' અંતર્ગત સરહદી વિસ્તારોમાં પ્રવાસન અને આર્થિક તકોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ સ્થળની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ મહોત્સવ પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે સરહદી વિસ્તારોમાંથી લોકોનું સ્થળાંતર અટકે અને સ્થાનિક સ્તરે જ રોજગારીની ઉત્તમ તકો ઊભી થાય, જેથી વ્યૂહાત્મક રીતે સંવેદનશીલ આ પ્રદેશો આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત બને. મહોત્સવ દરમિયાન યાકનું દૂધ, ડેરી પ્રોડક્ટ્સ અને ઊનમાંથી બનતી બનાવટોનું પ્રદર્શન યોજવામાં આવ્યું હતું, જે પશુપાલક પરિવારો માટે આવકનો વધારાનો સ્ત્રોત બની શકે છે.
મહોત્સવમાં સિક્કિમ ઉપરાંત અરુણાચલ પ્રદેશ અને લદાખમાંથી આવેલા માલધારીઓએ યાક ઉછેર સામે મોંસતા ગંભીર પડકારો વિશે ખુલીને ચર્ચા કરી હતી. પાંચમી પેઢીથી યાક ઉછેરતા ઘ્વાનાંગ ફુંત્સોક નામના સ્થાનિક પશુપાલકે જણાવ્યું હતું કે બદલાતી આબોહવા અને અણધારી હિમવર્ષા કે વરસાદના કારણે પરંપરાગત ઘાસચારાના પ્રવાસ ચક્રને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે. સિક્કિમ સરકારના પશુપાલન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લગભગ ૪૦ ટકા જેટલા પ્રાકૃતિક ઘાસના મેદાનો ક્ષીણ થયા છે. આ ઉપરાંત, યુવા પેઢીનો શિક્ષણ પ્રત્યે વધતો ઝોક અને પરંપરાગત વ્યવસાય પ્રત્યેનો ઘટતો રસ પણ આ ક્ષેત્ર માટે ચિંતાનો મોટો વિષય બન્યો છે.
આ સંમેલનમાં હિમાલયના તમામ રાજ્યો વચ્ચે પરસ્પર સહયોગ અને સંકલનની જરૂરિયાત પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. લદાખ અને ભારતીય યાક ફેડરેશનના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા સિક્કિમ, અરુણાચલ પ્રદેશ, હિમાલયી રાજ્યો તેમજ નેપાળ અને ભૂતાનને જોડીને એક વ્યાપક 'હિમાલયન યાક ફેડરેશન' બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, બહેતર ઘાસચારાનું સંચાલન અને પ્રોડક્ટ્સની આધુનિક માર્કેટિંગ પદ્ધતિ દ્વારા જ આ પરંપરાગત વ્યવસાયને આર્થિક રીતે સક્ષમ બનાવી શકાશે. જો સરકારના આ પ્રયાસો સફળ રહેશે, તો ગ્નાથાંગ ખાતે શરૂ થયેલો આ મહોત્સવ આગામી દિવસોમાં સરહદી ક્ષેત્રોમાં સંસ્કૃતિ અને આર્થિક સમૃદ્ધિનું પ્રતિક બની રહેશે.
