માનવ ઇતિહાસમાં સદીઓ પૂર્વે ત્રાટકેલી મહામારીઓ આજે પણ સંશોધકો માટે એક મોટું રહસ્ય રહી છે. તાજેતરમાં વૈજ્ઞાનિકોએ આશરે ૫,૫૦૦ વર્ષ પહેલાં ફેલાયેલા એક અત્યંત ઘાતક પ્લેગના પ્રકોપનું રહસ્ય ઉકેલવામાં અભૂતપૂર્વ સફળતા મેળવી છે. સંશોધકોએ તે સમયના માનવ અવશેષો, ખાસ કરીને પ્રાચીન દાંતના નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરીને આ ભયાનક રોગચાળાના મૂળ સુધી પહોંચવાનો સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. આ સંશોધને પ્રાચીન કાળમાં માનવ વસ્તી પર રોગચાળાની કેવી વિનાશક અસરો થઈ હતી તેના પર નવો પ્રકાશ પાડ્યો છે.
પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન મળી આવેલા પ્રાચીન કબ્રસ્તાનો અને દફન સ્થળોના અભ્યાસ પરથી સ્પષ્ટ થયું છે કે આ પ્રાચીન પ્લેગ ખાસ કરીને યુવા વયના લોકો અને બાળકો માટે વધુ ઘાતક સાબિત થયો હતો. દાંતમાંથી મેળવેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓના ડીએનએ પૃથક્કરણ પરથી નિષ્ણાતો એવા તારણ પર પહોંચ્યા છે કે તે સમયના પ્લેગના રોગકારક વાયરસમાં એવા વિશિષ્ટ જનીની લક્ષણો હતા, જેણે યુવાન શરીરને ઝડપથી પોતાના સકંજામાં લઈ લીધું હતું. આ જનીની વિશેષતાઓને લીધે તે સમયગાળામાં મોટી સંખ્યામાં યુવાનોએ જીવ ગુમાવ્યા હોવાના પુરાવા મળ્યા છે.
સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે પ્રાચીન કાળના આ જીવાણુઓમાં રહેલા ચોક્કસ જનીની લક્ષણો આજના આધુનિક યુગમાં જોવા મળતા પ્લેગના સ્વરૂપમાં સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર છે. સમય જતાં આ રોગકારક જીવાણુઓએ પોતાનું સ્વરૂપ બદલ્યું છે. વિજ્ઞાનીઓનું માનવું છે કે હજારો વર્ષ જૂના રોગોના આ પ્રકારના ગહન અભ્યાસથી ભવિષ્યમાં ઉદ્ભવનારા નવા રોગચાળાઓ અને જીવાણુઓમાં આવતા પરિવર્તનોને સમજવામાં ચિકિત્સા જગતને ખૂબ જ મોટી મદદ મળશે.
