આજે દુનિયાભરમાં ટેકનોલોજીની દુનિયામાં એઆઈનો જોરદાર ક્રેઝ ચાલી રહ્યો છે અને આ મામલે મોટા સવાલ પણ ઉઠી રહ્યા છે. ચર્ચા એવી છે કે શું એઆઈ પાછળ અંધાધૂંધ રોકાણ થવાથી હેલ્થકેર, એજ્યુકેશન કે મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા બીજા ક્ષેત્રો પાછળ રોકાવા માટે પૈસા ઓછા પડી રહ્યા છે? પ્રખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી પૌલ ક્રુગમેને તાજેતરમાં જ લેખ લખીને એવો દાવો કર્યો હતો કે એઆઈ બીજી જગ્યાએ રોકાવા લાયક મૂડીને છીનવી રહ્યું છે. યુએસના એમેઝોન, ગૂગલ અને માઈક્રોસોફ્ટ જેવા જાયન્ટ્સ એઆઈ પાછળ પાણીની જેમ નાણાં ખર્ચી રહ્યા છે અને 2026 સુધીમાં તો તેમનું કેપેક્સ એટલે કે ખર્ચ 800 bn ડોલર સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. જોકે, આટલા મોટા ખર્ચ છતાં અમેરિકામાં કુલ રોકાણની ટકાવારીમાં ખાસ મોટો ફરક પડ્યો નથી, જેના કારણે આ મામલો વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
ન્યૂયોર્ક ફેડરલ રિઝર્વ બેંકના એક રિપોર્ટ મુજબ કોવિડ પહેલાના 5 વર્ષમાં યુએસમાં ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ જીડીપીના 21.3% હતું, જે 2022થી એઆઈમાં ભારે રોકાણ શરૂ થયા પછી વધીને માત્ર 21.5% જ થયું છે. આ આંકડા જોઈને જો એમ માની લેવામાં આવે કે એઆઈ બીજા ક્ષેત્રોનું રોકાણ ડૂબાડી રહ્યું છે, તો તે એકદમ ખોટું ગણાશે. અમેરિકા જેવી ખુલ્લી અર્થવ્યવસ્થામાં મૂડી વિદેશથી પણ આવી શકે છે. વળી, એઆઈ એ માત્ર હેલ્થકેર કે એજ્યુકેશન જેવું અલગ સેક્ટર નથી, પરંતુ તેની તાકાત આ બધા જ ક્ષેત્રોને બદલી નાખવાની છે. જો એઆઈ સર્જરી ચોક્કસ કરે, મેડિકલ ભૂલો ઘટાડે કે ખેડૂતોને ખાતર વાપરવામાં સચોટ માર્ગદર્શન આપે, તો એઆઈ પાછળ થતો ખર્ચ આપોઆપ તે સંબંધિત ક્ષેત્રોનું જ રોકાણ બની જાય છે. એલોન મસ્ક જેવા દિગ્ગજો તો ત્યાં સુધી ભવિષ્યવાણી કરી ચૂક્યા છે કે એઆઈ અને હ્યુમેનોઈડ રોબોટ્સ આવનારા સમયમાં મેડિસિન સેક્ટરને સાવ બદલી નાખશે અને હેલ્થકેર ફ્રી જેવી થઈ જશે.
જોકે, આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ એટલી જ ગંભીર છે. બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) ના 2026ના રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે એઆઈને લઈને જે અતિશય ઉત્સાહ છે તે લાંબી મંડીનું કારણ બની શકે છે. જો આ બૂમ ખોટો સાબિત થયો અથવા અપેક્ષાઓ પૂરી ન થઈ, તો એઆઈ કંપનીઓ દ્વારા બનાવાયેલા ડેટા સેન્ટર્સ, પાવર જનરેશન યુનિટ્સ અને વોટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વેડફાઈ જશે અને રોકાણકારોને ભારે નુકસાન ભોગવવું પડશે. આનાથી પર્યાવરણ પર પણ મોટો બોજ વધી શકે છે. એટલે અસલ સવાલ એ નથી કે એઆઈ બીજા સેક્ટરનું રોકાણ ખાઈ જાય છે કે નહીં, પરંતુ મોટો સવાલ એ છે કે એઆઈ દ્વારા મળનારી પ્રોડક્ટિવિટી આજના આળગાંવ કે તોતિંગ ખર્ચને યોગ્ય સાબિત કરી શકશે કે કેમ. એઆઈ કદાચ અર્થવ્યવસ્થા બદલી નાખશે, પરંતુ આ રોકાણ સાયકલ પાછળ મોટો કચરો અને નુકસાન પણ સર્જાઈ શકે છે.
