આપણા દેશમાં તો ચૂંટણીના નિયમો અને લોકસભા કે વિધાનસભાની બેઠકોનું ગણિત આપણે સારી રીતે સમજીએ છીએ, પણ દુનિયાના બીજા દેશોમાં લોકશાહી કેવી રીતે ચાલે છે તેમાં જો ઇઝરાયેલની વાત કરીએ તો ત્યાંનો ઘાટ જ અલગ છે. ઈઝરાયેલમાં આગામી 27 ઓક્ટોબરે જનરલ ઇલેક્શન યોજાવાનું છે, જે નક્કી કરશે કે દેશના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન રહેલા બેન્જામિન નેતન્યાહુભાઈ સત્તા પર ટકી રહેશે કે પછી કોઈ નવો ચહેરો બાજી મારી જશે. આ ચૂંટણી પહેલાં ચાલો નજર કરીએ કે આખો દેશ કેવી રીતે પોતાના વોટ નાખે છે અને ત્યાંની રાજકીય સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે.
ઈઝરાયેલની સંસદને કનેસેટ કહેવામાં આવે છે, જેમાં કુલ 120 મેમ્બર્સ હોય છે અને આ બધાની ટર્મ 4 વર્ષની હોય છે. ત્યાંના કાયદા પ્રમાણે ચૂંટણી એકદમ સામાન્ય, રાષ્ટ્રીય, સીધી, સમાન, ગુપ્ત અને પ્રમાણસર હોવી જરૂરી છે. ખાસ વાત એ છે કે જો સંસદમાં સાદી બહુમતીથી વોટિંગ થાય તો સરકાર સમય પહેલાં પણ કનેસેટને ભંગ કરી શકે છે, જે ઇઝરાયેલમાં બહુ સામાન્ય વાત છે. હા, જો કોઈ અસાધારણ પરિસ્થિતિ ઊભી થાય તો સંસદના 80 મેમ્બર્સ મળીને કલાકની ટર્મ 4 વર્ષથી આગળ પણ લંબાવી શકે છે. અંદાજે 73 લાખ વોટર્સ ધરાવતો આખો દેશ માત્ર એક જ કોન્સ્ટીટ્યુન્સી ગણાય છે. છેલ્લી નવેમ્બર 2022ની ચૂંટણીમાં ટર્નઆઉટ 70.6 ટકા જેટલો રહ્યો હતો.
ત્યાંના વોટિંગની સ્ટાઇલ પણ બહુ રસપ્રદ છે. વોટર્સ કોઈ વ્યક્તિગત ઉમેદવારને બદલે પાર્ટીના કેન્ડિડેટ્સની લિસ્ટ પર પોતાના વોટ નાખે છે. વોટર માત્ર એક જ લિસ્ટને વોટ આપી શકે છે અને તેમાં કોઈ રેન્કડ પ્રેફરન્સ આપવાની છૂટ હોતી નથી. આખી ચૂંટણી પ્રોપોરશનલ રિપ્રેઝન્ટેશન એટલે કે સપ્રમાણ પ્રતિનિધિત્વ પર ચાલે છે. મતલબ કે જે પાર્ટીને જેટલા ટકા વોટ મળે, તે હિસાબે સંસદમાં બેઠકો ફાળવવામાં આવે છે. પણ હા, કનેસેટમાં એન્ટ્રી મેળવવા માટે દરેક પાર્ટીએ ઓછામાં ઓછા 3.25 ટકા વેલિડ વોટ લાવવા પડે છે, જેને ઇલેક્ટોરલ થ્રેશહોલ્ડ કહેવાય છે. જે પાર્ટી આ લિમિટ પાર કરે તેને ઓછામાં ઓછી 4 બેઠકો મળે છે અને તે સંસદમાં પહોંચી શકે છે. બાકીના વોટ્સનું રીડિસ્ટ્રિબ્યુશન કેવી રીતે થાય છે તે આખી રાજકીય ગણિતની રમત નક્કી કરે છે.
