ધનતેરસ અને દિવાળીના પવિત્ર તહેવારો દરમિયાન આપણા દેશમાં સોનું ખરીદવાની જૂની અને આસ્થાવાન પરંપરા રહી છે. આ શુભ અવસરે લાખો લોકો સોનાના દાગીના, સિક્કા કે બિસ્કિટની ખરીદી કરતા હોય છે. જોકે, આ ખુશીના માહોલમાં સોનાની ખરીદી કરતી વખતે આવકવેરા વિભાગના કેટલાક કડક નિયમો વિશે જાણકારી હોવી અત્યંત આવશ્યક છે. જો ખરીદી કરતી વખતે રોકડ ચુકવણી અને પાન કાર્ડ સંબંધિત નિયમોની બેદરકારી રાખવામાં આવે, તો નાગરિકો મોટી કાનૂની મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે. તેથી ઉત્સવના આનંદની સાથે આર્થિક નિયમોનું પાલન કરવું પણ એટલું જ મહત્વનું બની જાય છે.
આવકવેરા કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસાર, કોઈપણ વ્યક્તિ એક જ દિવસમાં અન્ય વ્યક્તિ પાસેથી બે લાખ રૂપિયા કે તેથી વધુની રોકડ રકમ સ્વીકારી શકતી નથી અને આ નિયમ સોનાની ખરીદી પર પણ સખત રીતે લાગુ પડે છે. જો કોઈ ગ્રાહક બે લાખ રૂપિયા કે તેથી વધુ કિંમતના દાગીના ખરીદે છે, તો તેણે રોકડના બદલે ચેક, બેંક ટ્રાન્સફર અથવા અન્ય માન્ય ડિજિટલ માધ્યમોથી જ ચુકવણી કરવી પડે છે. આ નિયમથી બચવા માટે બિલને નાના ભાગોમાં વહેંચવું અથવા અલગ-અલગ દિવસોમાં ચુકવણી કરવી પણ ગેરકાયદેસર ઠરી શકે છે. નિયમનું ઉલ્લંઘન થવાની સ્થિતિમાં રોકડ સ્વીકારનાર ઝવેરી સામે ભારે દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, બે લાખ રૂપિયાથી વધુની જ્વેલરીની ખરીદી વખતે ઝવેરી દ્વારા ગ્રાહકનું પાકું બિલ બનાવીને પાન કાર્ડની વિગતો અને અન્ય ઓળખના પુરાવા માંગવામાં આવતા હોય છે.
ઘરમાં સોનું રાખવા સંદર્ભે કાયદામાં કોઈ નિશ્ચિત મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી, પરંતુ તે કાયદેસરની આવકમાંથી ખરીદેલું હોવું જોઈએ અથવા વારસામાં મળેલું હોવું જોઈએ. તેની ખરીદીના અસલી દસ્તાવેજો, બેંક ખાતામાંથી કરેલી ચુકવણીના પુરાવા અને વારસા કે ભેટ સંબંધી કાગળો હંમેશા સુરક્ષિત રાખવા ખૂબ જરૂરી છે. આવકવેરા વિભાગની તપાસ દરમિયાન સામાન્ય માર્ગદર્શિકા મુજબ પરિણીત મહિલા પાસે પાંચસો ગ્રામ, અપરિણીત મહિલા પાસે અઢી સો ગ્રામ અને પુરુષ સભ્ય પાસે સો ગ્રામ સુધીના દાગીના સામાન્ય રીતે જપ્ત કરવામાં આવતા નથી, પરંતુ આ માત્ર તપાસ માટેની મર્યાદા છે. આમ, દિવાળીના આ શુભ દિવસે સોનું ખરીદતી વખતે તમામ કાયદાકીય પાસાઓ અને દસ્તાવેજોની પૂરતી કાળજી રાખવી હિતાવહ છે.
