શહેરી પરિવહનમાં ઓટો રિક્ષા સામાન્ય નાગરિકો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને અનિવાર્ય માધ્યમ બની ગઈ છે. રોજિંદા જીવનમાં લાખો લોકો રિક્ષાની મુસાફરી કરે છે, પરંતુ મોટાભાગના મુસાફરોના મનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક એવો વિચાર જરૂર આવે છે કે કારની જેમ રિક્ષામાં ચાર પૈડાં હોવાને બદલે માત્ર ત્રણ જ પૈડાં કેમ રાખવામાં આવ્યા છે? વાસ્તવમાં આ કોઈ સામાન્ય સંયોગ નથી, પરંતુ તેની પાછળ માર્ગોની સ્થિતિ, આર્થિક પરિબળો અને સુવિધાજનક એન્જિનિયરિંગને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલી એક સુવ્યવસ્થિત યોજના રહેલી છે.
રિક્ષાની ખાસ રચના સાંકડા અને ગીચ માર્ગોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી છે. ત્રણ પૈડાં હોવાને કારણે વાહનને વાળવા માટે ખૂબ ઓછી જગ્યાની જરૂર પડે છે, જેથી સાંકડી ગલીઓ અને ભારે ટ્રાફિક વચ્ચે પણ રિક્ષા ચલાવવી અત્યંત સરળ બને છે. આ ડિઝાઇનમાં આગળનું એક પૈડું વાહનને ઝડપથી દિશા આપવામાં અને સ્ટીયરિંગ નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે, જ્યારે પાછળના બે પૈડાં મુસાફરો તથા સામાનના વજનને સંતુલિત રીતે વહન કરે છે. આ ઉપરાંત, શહેરોમાં પાર્કિંગની ભારે અછત વચ્ચે આ નાનું વાહન ઓછી જગ્યામાં પણ આસાનીથી પાર્ક કરી શકાય છે.
આર્થિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો ચાર પૈડાંવાળા વાહનની તુલનામાં ત્રણ પૈડાંવાળી રિક્ષાના નિર્માણમાં ઘણી ઓછી સામગ્રી વપરાય છે, જેના પરિણામે તેની ઉત્પાદન કિંમત ઓછી રહે છે. ટાયર અને બ્રેક જેવા ભાગો ઓછા હોવાથી તેના સમારકામ અને જાળવણીનો ખર્ચ પણ ઘણો ઘટી જાય છે. વાહનનું વજન હલકું હોવાને કારણે એન્જિન પર બિનજરૂરી દબાણ આવતું નથી, જે ઇંધણની મોટી બચત કરાવે છે. આ કારણોસર ચાલકો માટે રિક્ષા ચલાવવી આર્થિક રીતે પરવડે તેવી રહે છે અને સામાન્ય વર્ગને સસ્તી મુસાફરી મળી રહે છે.
ત્રણ પૈડાંની આ રચના જેટલી સુવિધાજનક છે, તેટલી જ તેમાં સાવચેતી રાખવી પણ જરૂરી છે. ચાર પૈડાં ધરાવતી ગાડીઓની સરખામણીએ રિક્ષાનું સંતુલન પ્રમાણમાં ઓછું હોય છે. ખાસ કરીને અતિ ઝડપે તીવ્ર વળાંક લેતી વખતે વાહન પલટી જવાનું જોખમ રહે છે. તેથી જ મુસાફરોની સલામતી જળવાઈ રહે તે માટે રિક્ષા નિયંત્રિત ઝડપે અને પૂરી સાવધાની સાથે ચલાવવી હિતાવહ માનવામાં આવે છે.
