આજના ડિજિટલ યુગમાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ ઇન્ટરફેસ એટલે કે યુપીઆઈ દ્વારા નાણાકીય લેવડદેવડ ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. ઘણીવાર એવું બને છે કે ગ્રાહક પેમેન્ટ કરે છે અને બેંક ખાતામાંથી નાણાં કપાઈ જાય છે, પરંતુ સામે પક્ષે વેપારી કે પ્રાપ્તકર્તાને રકમ મળતી નથી. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકોએ બેબાકળા થઈને ફરીથી પેમેન્ટ કરવાને બદલે સૌપ્રથમ ટ્રાન્ઝેક્શનની સ્થિતિ ચકાસવી જોઈએ. નેટવર્કની ખામી, બેંક સર્વર ડાઉન થવું અથવા સમય મર્યાદા સમાપ્ત થવા જેવા ટેકનિકલ કારણોસર પેમેન્ટ અટવાઈ જાય છે. આ વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હેઠળ કરોડો વ્યવહારો થાય છે, અને તેથી જ આવી તકનીકી અડચણો નિવારવા માટે નિયમનકારો દ્વારા સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંકના નિયમો અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિથી વ્યક્તિના ફંડ ટ્રાન્સફરમાં ખાતામાંથી રકમ કપાઈ જાય અને સામે પક્ષે જમા ન થાય, તો તે રકમ નિયત સમયમર્યાદામાં આપમેળે પરત મળી જવી જોઈએ. વ્યક્તિગત ટ્રાન્સફર માટે આ સમય મર્યાદા એક દિવસની હોય છે, જ્યારે વેપારી કે મર્ચન્ટ પેમેન્ટના કિસ્સામાં પાંચ દિવસની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. જો બેંક કે સંબંધિત સંસ્થા આ નિર્ધારિત સમયમાં નાણાં પરત ન કરે, તો ગ્રાહકને વિલંબના દરેક દિવસ માટે એકસો રૂપિયાનું વળતર મેળવવાનો અધિકાર છે. આ વળતરની રકમ ગ્રાહકે અલગથી દાવો કર્યા વગર નિયમો અનુસાર મળવી પાત્ર બને છે.
જો સમયસર રિફંડ ન મળે તો ગ્રાહકોએ ચોક્કસ પ્રક્રિયા અનુસરવી હિતાવહ છે. સૌથી પહેલા યુપીઆઈ એપ્લિકેશનના હિસ્ટ્રી સેક્શનમાં જઈને ટ્રાન્ઝેક્શન રેફરન્સ નંબર નોંધી લેવો અને એપ્લિકેશન દ્વારા જ ફરિયાદ નોંધાવવી. જો ત્યાંથી ઉકેલ ન આવે તો જે બેંકના ખાતામાંથી રકમ કપાઈ છે તેનો સંપર્ક કરવો અને ફરિયાદની પાવતી સાચવી રાખવી. આ ઉપરાંત, આ બધી પ્રક્રિયા દરમિયાન સાયબર ઠગાઈથી સાવધ રહેવું અત્યંત જરૂરી છે. કોઈપણ બેંક કર્મચારી કે ગ્રાહક સપોર્ટ અધિકારી ક્યારેય યુપીઆઈ પિન, વન ટાઇમ પાસવર્ડ કે ગુપ્ત કોડ માંગતા નથી, તેથી પોતાની અંગત માહિતી ક્યારેય શેર કરવી નહીં.
