દશેરાની સવાર એટલે ગુજરાતભરમાં ફરસાણની દુકાનોની બહાર લાગતી લાંબી કતારો અને હવામાં પ્રસરી જતી ગરમાગરમ ફાફડા તથા મીઠી જલેબીની મનમોહક સુગંધ. એક તરફ સમગ્ર રાજ્યમાં રાવણ દહન, શસ્ત્રપૂજા અને માતાજીની આરાધનાનો માહોલ હોય છે, તો બીજી તરફ અસંખ્ય ગુજરાતીઓ માટે આ પર્વની સવારની શરૂઆત આ સ્વાદિષ્ટ નાસ્તા વગર અધૂરી માનવામાં આવે છે. નવરાત્રિના નવ દિવસના ઉપવાસ અને આરાધના પછી આ અનોખી વાનગી માણવાનો ઉત્સાહ લોકોમાં અલગ જ સ્તરે જોવા મળે છે.
આ પરંપરા પાછળ કોઈ ચોક્કસ પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથનો આધાર ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ સમયની સાથે આ ચલણ ગુજરાતની ખાણીપીણીની સંસ્કૃતિનું અભિન્ન અંગ બની ગયું છે. ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, અગાઉના સમયમાં એક નામાંકિત રેસ્ટોરન્ટ દ્વારા અખબારોમાં આપવામાં આવેલી જાહેરાતો અને માર્કેટિંગ પદ્ધતિઓએ આ નાસ્તાને તહેવાર સાથે જોડવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. ધીમે ધીમે આ વ્યાપ વધતો ગયો અને આજે આ બજાર કરોડો રૂપિયાના વેચાણ સુધી પહોંચી ગયું છે. ફાફડાનો ખારો તથા કરકરો સ્વાદ અને જલેબીની મીઠાશનું આ મિશ્રણ લોકોની જીભે ચડી ગયું છે.
ગુજરાત ઉપરાંત ભારતના અન્ય રાજ્યોમાં પણ દશેરા અને નવરાત્રિની ઉજવણીના સ્વાદ અલગ અલગ જોવા મળે છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં નારિયેળ અને ગોળના નારકેલ નારુ પ્રખ્યાત છે, તો મહારાષ્ટ્રમાં કડકાણી અને કર્ણાટકમાં મૈસૂર પાકનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. તેલંગાણામાં માલિદા અને ઉત્તર ભારતમાં માલપુઆ તથા દૂધીના હલવા દ્વારા તહેવારની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. દરેક પ્રદેશની પોતાની અલગ સાંસ્કૃતિક વારસો અને પરંપરાગત વાનગીઓ છે જે તહેવારના ઉત્સાહને બેવડો કરે છે.
આખરે, દશેરાના દિવસે ફાફડા જલેબી ખાવાની લોકપ્રિયતા પાછળ ધાર્મિક લોકમાન્યતાઓ, સ્વાદની પસંદગી અને ઐતિહાસિક માર્કેટિંગ જેવા અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. રાવણ દહનથી અધર્મ પર ધર્મનો વિજય થાય છે, જ્યારે આવી પરંપરાગત વાનગીઓ પરિવારમાં ખુશીઓ અને ઉત્સવનો માહોલ વધારે છે. વાસ્તવમાં તહેવારની સાચી મીઠાશ માત્ર થાળીમાં પીરસાયેલી વાનગીઓમાં જ નહીં, પરંતુ પેઢીઓથી ચાલી આવતી આપણી સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને પરસ્પરના પ્રેમમાં વસેલી છે.
