દશેરાની સવાર પડતાની સાથે જ સમગ્ર ગુજરાતમાં ફરસાણની દુકાનો બહાર ગ્રાહકોની લાંબી કતારો જોવા મળે છે અને હવામાં ગરમાગરમ ફાફડા તથા મીઠી જલેબીની સોડમ ફેલાઈ જાય છે. વિજયાદશમીના પર્વ પર રાવણ દહન, શસ્ત્રપૂજા અને માતાજીની આરાધનાનું જેટલું ધાર્મિક મહત્ત્વ છે, તેટલું જ સ્થાન સવારના નાસ્તામાં આ સ્વાદિષ્ટ જોડીનું પણ બની ગયું છે. નવરાત્રિના નવ દિવસના ઉપવાસ અને આરાધના પછી આ દિવસે મનપસંદ વાનગીઓ આરોગવાની ખુશી આ પર્વના ઉત્સાહને બેવડો કરી દે છે.
આ લોકપ્રિયતા પાછળ કોઈ પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથનો આધાર તો નથી, પરંતુ કેટલાક લોકો માને છે કે ભગવાન શ્રીરામને આવી મીઠાઈઓ પ્રિય હતી. જોકે, નિષ્ણાતો અને સંસ્કૃતિના જાણકારો તેને કોઈ શાસ્ત્રોક્ત પરંપરાના બદલે આધુનિક સમયનો એક ટ્રેન્ડ માને છે. ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, અમદાવાદની એક જૂની રેસ્ટોરન્ટે વીસમી સદીની શરૂઆતમાં અખબારો દ્વારા કરેલી આકર્ષક જાહેરાતો અને માર્કેટિંગ થકી આ સવારના નાસ્તાને લોકપ્રિય બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. સમય જતાં આ પ્રથા માત્ર નાસ્તો ન રહેતા ગુજરાતની ઉત્સવ સંસ્કૃતિનું એક મોટું બજાર અને ઓળખ બની ગઈ છે, જ્યાં દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાનું વેચાણ થાય છે.
ગુજરાત બહાર ભારતના અન્ય રાજ્યોમાં પણ દશેરા અને નવરાત્રિની ઉજવણીમાં સ્થાનિક મીઠાઈઓનું વિશેષ સ્થાન જોવા મળે છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં નારિયેળ અને ગોળથી બનતા નારુ, મહારાષ્ટ્રમાં કડકાણી, કર્ણાટકમાં મૈસૂર પાક, તો ઉત્તર ભારતમાં માલપુઆ અને પાયસમ જેવા પકવાનો તહેવારની ખુશી વધારે છે. દરેક પ્રદેશની પોતાની અલગ સાંસ્કૃતિક વાર્તા અને ખાદ્ય પરંપરાઓ છે, જે આ પર્વને વધુ અર્થસભર બનાવે છે.
આખરે, વિજયાદશમીના દિવસે ફાફડા અને જલેબીનો ખારો તથા મીઠો સ્વાદ માત્ર જીભને જ તૃપ્ત નથી કરતો, પરંતુ આપણી સામાજિક આદતો અને પેઢીઓથી ચાલી આવતી ઉજવણીની રીતો સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. આ તહેવારની વાસ્તવિક મીઠાશ માત્ર થાળીની વાનગીઓમાં નહીં, પરંતુ પરિવારની ખુશી અને ઉત્સવના આનંદમાં વસેલી છે.
