રોચેસ્ટર પ્રયોગશાળાના ભોંયતળિયે એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને ગુપ્ત પ્રવૃત્તિ લાંબા સમય સુધી ચાલ્યા હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. એક જાણીતી પ્રખ્યાત સંશોધન સંસ્થાએ પોતાની મુખ્ય પ્રયોગશાળાની નીચે આશરે એકત્રીસ વર્ષ સુધી યુરેનિયમ આધારિત સંશોધન ઉપકરણ સફળતાપૂર્વક ચલાવ્યું હતું. આ વિશેષ મશીનનો મુખ્ય ઉપયોગ વિવિધ સામગ્રીઓનું બારીકાઈથી પરીક્ષણ કરવાનો અને તેમાં રહેલી અશુદ્ધિઓને ઓળખવાનો હતો. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા એટલી ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી કે લાંબા સમય સુધી સામાન્ય જનતા કે તંત્રને તેની કોઈ ભનક પણ લાગી ન હતી.
આ વિશિષ્ટ ઉપકરણનું સ્થાપન વર્ષ એક હજાર નવસો પંચોંતરમાં કરવામાં આવ્યું હતું અને તેનું સંચાલન લગભગ વર્ષ બે હજાર છ સુધી અવિરતપણે ચાલુ રહ્યું હતું. ત્યારબાદ તેને કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. જોકે, આ બાબતનો ખુલાસો વર્ષ બે હજાર બારમાં થયો હતો જ્યારે આ ઉપકરણમાં અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો ઉપયોગ થતો હોવાની માહિતી લોક સમક્ષ આવી હતી. અહેવાલો અનુસાર, આ ઉપકરણ પરમાણુ વિભાજનની પ્રક્રિયા દ્વારા ન્યુટ્રોન ઉત્પન્ન કરતું હતું. તેમ છતાં, તે પરંપરાગત પરમાણુ રીએક્ટરથી તદ્દન અલગ હતું કારણ કે તે સ્વતંત્ર રીતે સાંકળ પ્રક્રિયાને લાંબો સમય ટકાવી રાખવા માટે સક્ષમ ન હતું.
વૈજ્ઞાનિક દષ્ટિએ આ ઉપકરણ ભલે પરંપરાગત રીએક્ટર જેવું ન હતું, પરંતુ પરમાણુ સામગ્રીની હાજરીને કારણે તે હંમેશાં ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે. સુરક્ષા અને સલામતીના ધોરણો વચ્ચે આ પ્રકારે ભૂગર્ભમાં ચાલતા સંશોધનો સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પણ ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે. આ રિપોર્ટ બહાર આવ્યા બાદ વૈજ્ઞાનિક જગતમાં અને સામાન્ય લોકોમાં આ પ્રકારના ગુપ્ત પ્રયોગોની નૈતિકતા અને સલામતી અંગે ફરી એકવાર ગંભીર ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. ભવિષ્યમાં આવા જોખમી પ્રયોગો પર વધુ કડક નજર રાખવામાં આવે તેવી લોક માંગ ઉઠી રહી છે.
