ભારતીય રેલવેમાં પ્રતિદિન લાખો મુસાફરો અવરજવર કરે છે, પરંતુ તાજેતરમાં સામે આવેલી એક ચોંકાવનારી વિગત અનુસાર, ટ્રેનમાં મુસાફરી કર્યા વગર જ સામાન્ય નાગરિકોએ અંદાજે એક કરોડ રૂપિયાથી વધુની માતબર રકમ ગુમાવવી પડી છે. રેલવે ટિકિટ બુકિંગ કરાવ્યા બાદ છેલ્લી ઘડીએ કન્ફર્મ ન થવાને કારણે અથવા અનિવાર્ય સંજોગોમાં મુસાફરી મોકૂફ રાખવાને લીધે વસૂલવામાં આવતા આકરા કેન્સલેશન ચાર્જને કારણે નિર્દોષ મુસાફરો આર્થિક નુકસાન સહન કરવા મજબૂર બન્યા છે. આ પ્રકારના આંકડા સામે આવ્યા બાદ રેલવે તંત્રની નીતિઓ અને વસૂલાત સામે દેશભરમાં ગંભીર સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, મોટી સંખ્યામાં મુસાફરો તહેવારો કે રજાઓ દરમિયાન અગાઉથી ટિકિટ બુક કરાવતા હોય છે. જોકે, સીટ કન્ફર્મ ન થાય અથવા ટ્રેન મોડી પડે ત્યારે મુસાફરી રદ કરવાની ફરજ પડે છે. આવા કિસ્સાઓમાં ટિકિટ દીઠ વસૂલાતો રદ્દીકરણ ચાર્જ ખૂબ જ મોટો હોય છે. મુસાફરોનું કહેવું છે કે તેમણે રેલવેની કોઈ પણ સેવાનો ઉપયોગ કર્યો નથી, છતાં માત્ર સિસ્ટમના નિયમોના નામે તેમના નાણાં કાપી લેવામાં આવ્યા છે. આમ, હજારો અરજદારોના નાના-નાના કપાયેલા નાણાં એકઠા થઈને એક કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુની વિશાળ રકમ બની જાય છે, જે સીધી રેલવેના તિજોરીમાં જમા થઈ છે.
આ અન્યાયી નીતિને કારણે મુસાફર અધિકાર મંચ અને ઉપભોક્તા સુરક્ષા સંગઠનો દ્વારા ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો છે. જાગૃત નાગરિકોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે જ્યારે તંત્ર દ્વારા મુસાફરને સીટ ફાળવી શકાતી નથી, ત્યારે તેમની પાસેથી કોઈપણ પ્રકારનો દંડ વસૂલવો તદ્દન અયોગ્ય અને અનૈતિક છે. ગ્રાહક સેવાના નામે ચાલતી આ પદ્ધતિમાં તાત્કાલિક સુધારો લાવવાની માંગ જોર પકડી રહી છે. મુસાફરો એવી અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે કે રેલવે મંત્રાલય આ નિયમોની સમીક્ષા કરે અને મુસાફરી ન કરનારા લોકો પાસેથી કાપી લેવાયેલી રકમનું યોગ્ય વળતર મળે તેવી સરળ વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકે.
