પિતૃપક્ષનો અંતિમ દિવસ એટલે કે સર્વપિતૃ અમાસ હિન્દુ ધર્મ પરંપરામાં અત્યંત પવિત્ર અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે. જે પિતૃઓની પુણ્યતિથિ યાદ ન હોય અથવા કોઈ કારણસર શ્રાદ્ધકર્મ રહી ગયું હોય, તે તમામ પિતૃઓના મોક્ષ અને આત્માની શાંતિ અર્થે આ દિવસે તર્પણ તથા પિંડદાન કરવામાં આવે છે. પૂર્વજો પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે આ દિવસ દાન-પુણ્ય કરવા માટે સર્વોત્તમ ગણાય છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલું દાન પિતૃદોષમાંથી મુક્તિ અપાવે છે અને વંશજોને સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
સર્વપિતૃ અમાસના પાવન અવસરે અન્નદાનનું અનંત મહત્વ રહેલું છે. ભૂખ્યા વ્યક્તિને ભોજન કરાવવું એ સૌથી મોટું પુણ્યકાર્ય ગણાય છે, જેથી ઘઉં, ચોખા, અનાજ અને કઠોળ જેવી ખાદ્યસામગ્રી જરૂરિયાતમંદોને અર્પણ કરવી જોઈએ. પિતૃપક્ષના કર્મકાંડમાં કાળા તલનું સ્થાન અગ્રણી હોવાથી આ દિવસે કાળા તલનું દાન કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ઋતુ અનુસાર સ્વચ્છ વસ્ત્રો, ચાદર કે ધાબળાનું દાન પણ ઉપયોગી સાબિત થાય છે. દાનનો અર્થ માત્ર વસ્તુઓ આપવા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ કોઈ ગરીબ બાળકના શિક્ષણમાં આર્થિક સહાય કરવી કે નિર્ધન પરિવારને દૈનિક વપરાશની સામગ્રી જેમ કે વાસણ, તેલ કે રાશન પૂરું પાડવું પણ સાચી પિતૃસેવા છે.
બીજી તરફ, દાન કરતી વખતે કેટલીક બાબતોની ખાસ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે. શાસ્ત્રોક્ત દ્રષ્ટિએ અયોગ્ય કે અપમાનજનક રીતે આપેલી વસ્તુઓનું દાન પુણ્યને બદલે દોષનું કારણ બને છે. દાનના નામે ક્યારેય ફાટેલા, અત્યંત મેલા કે પહેરવા લાયક ન હોય તેવા વસ્ત્રો આપવા જોઈએ નહીં. તેવી જ રીતે બગડેલું, વાસી ભોજન, સડેલા ફળ કે તૂટેલા-ખરાબ વાસણો કોઈને આપવાનું ટાળવું જોઈએ. દાન એ ઘરના નકામા સામાનનો નિકાલ કરવાનો રસ્તો નથી, પરંતુ જરૂરિયાતમંદ પ્રત્યે આદરપૂર્વક મદદ પહોંચાડવાનો પવિત્ર ભાવ છે.
સર્વપિતૃ અમાસના દિવસે દાન આપતી વખતે વસ્તુની ઉપયોગિતા, ગુણવત્તા અને લેનારની વાસ્તવિક જરૂરિયાતને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. શુદ્ધ અંતઃકરણ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક સુપાત્ર વ્યક્તિને આપવામાં આવેલું નાનું દાન પણ પિતૃઓને પરમ શાંતિ આપે છે અને પરિવારમાં શાંતિ-સલામતી જળવાઈ રહે છે.
