પ્રાચીન ભારતના પ્રખર અર્થશાસ્ત્રી, કૂટનીતિજ્ઞ અને મહાન વિચારક આચાર્ય ચાણક્ય દ્વારા રચિત 'ચાણક્ય નીતિ'માં માનવજીવન, વ્યવહાર અને આર્થિક સંબંધો અંગે અતિ મૂલ્યવાન માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે. સામાજિક જીવનમાં ધન અને સંબંધો વચ્ચેનો સમન્વય અત્યંત નાજુક હોય છે. નાણાકીય લેવડદેવડ ઘણીવાર અતિ નિકટના સંબંધોમાં પણ કડવાશ લાવી દે છે. ચાણક્યના વિચારો મુજબ, ખાસ કરીને જ્યારે મિત્રો કે નજીકના સંબંધીઓને આર્થિક મદદ કરવાની વાત આવે ત્યારે વ્યક્તિએ અત્યંત વિવેક અને સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય બને છે, જેથી ભવિષ્યમાં સંબંધોમાં કોઈ બિનજરૂરી તણાવ કે અંતર ઊભું ન થાય.
નીતિશાસ્ત્ર અનુસાર, જો તમારી આર્થિક સ્થિતિ સક્ષમ હોય અને કોઈ જરૂરિયાતમંદ સ્વજનને મદદ કરો છો, તો તે રકમ પરત મેળવવાની અતિશય અપેક્ષા ન રાખવી હિતાવહ છે. એવી રકમની જ મદદ કરવી જોઈએ જેના પરત ન મળવાથી તમારા પોતાના જીવન પર કોઈ મોટું આર્થિક સંકટ ન આવે. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં ક્યારેય તે વ્યક્તિ સાથે કોઈ અન્ય બાબતે મનદુઃખ કે વિવાદ થાય ત્યારે ભૂતકાળમાં કરેલી નાણાકીય મદદનો ઉલ્લેખ કરવો યોગ્ય નથી. 'મેં તને અગાઉ આટલા પૈસા આપ્યા હતા' તેવા મહેણાં-ટોણાં સંબંધોમાં ઝેર ઘોળવાનું કામ કરે છે અને પરસ્પરનો આદર કાયમ માટે નષ્ટ કરી નાખે છે.
જો નાણાં સહાય તરીકે નહીં પરંતુ ઉછીના તરીકે આપવામાં આવતા હોય, તો લેવડદેવડની તારીખો અને શરતો બંને પક્ષે એકદમ સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ. નાણાં કઈ તારીખે આપવામાં આવ્યા અને ક્યારે પરત મળશે તેની સ્પષ્ટ નોંધ રાખવાથી ભવિષ્યની ગેરસમજ ટાળી શકાય છે. વ્યવહારમાં પારદર્શિતા ન હોવાને કારણે વર્ષો જૂના સંબંધો ક્ષણભરમાં તૂટી જવાની ભીતિ રહે છે. તેથી, કોઈપણ વ્યક્તિને આર્થિક સહાય આપતા પહેલાં પોતાની ક્ષમતા અને સામા પક્ષની પ્રામાણિકતાનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. સંબંધોની ગરિમા જાળવી રાખીને નાણાકીય વ્યવહારોમાં સંયમ રાખવો એ જ શાણપણ છે.
