ભારતીય સેમિકન્ડક્ટર મિશન: દેશમાં નિર્માણ પામતી ચિપ કેટલી સ્વનિર્ભર હોવી જરૂરી?

વિશ્વભરમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સનું મહત્વ દિન-પ્રતિદિન વધી રહ્યું છે ત્યારે ભારત સરકાર પણ દેશને વૈશ્વિક ચિપ ઉત્પાદનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવા માટે મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. કરોડો રૂપિયાના સરકારી પ્રોત્સાહન સાથે દેશમાં અત્યાધુનિક સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ સ્થાપવાની મંજૂરીઓ આપવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ ઝડપી વિકાસ યાત્રા વચ્ચે ટેકનોલોજી નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગ જગતમાં એક મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા છેડાઈ છે કે ખરેખર ભારતીય ચિપ કોને ગણવી? શું વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા દેશમાં કરવામાં આવતું સામાન્ય અસેમ્બલિંગ પૂરતું છે કે પછી મૂળભૂત સંશોધન, ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન પણ ભારતમાં જ થવું અનિવાર્ય છે.

સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ અત્યંત જટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયાઓથી બનેલો છે, જેમાં ચિપની આર્કિટેક્ચર ડિઝાઇન, સિલિકોન ફેબ્રિકેશન તેમજ ટેસ્ટિંગ અને પેકેજિંગ જેવા વિવિધ તબક્કાઓ સામેલ હોય છે. ભારતમાં હાલમાં શ્રેષ્ઠ ડિઝાઇન ઇજનેરો ઉપલબ્ધ છે અને વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી ચિપ્સના વિકાસમાં ભારતીય પ્રતિભાઓનો મોટો ફાળો છે. તેમ છતાં, અત્યાધુનિક ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટના અભાવે દેશ હજુ પણ વિદેશી આયાત પર નિર્ભર છે. નિષ્ણાતોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે માત્ર બાહ્ય કવચ તૈયાર કરવાથી કે અંતિમ પેકેજિંગ કરવાથી ચિપ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી બની જતી નથી. તેના માટે બૌદ્ધિક સંપદા અધિકાર એટલે કે ટેકનોલોજીની માલિકી દેશ પાસે હોય તે અતિ આવશ્યક છે.

વાસ્તવિક આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે ભારતે સ્થાનિક ડિઝાઇન સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે જમીની સ્તરે અદ્યતન નિર્માણ એકમો સ્થાપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. જ્યાં સુધી નિર્ણાયક ટેકનોલોજી અને પેટન્ટ દેશની માલિકી હેઠળ નહીં હોય, ત્યાં સુધી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ભારત સંપૂર્ણ સુરક્ષિત રહી શકશે નહીં. દીર્ઘકાલીન રાષ્ટ્રીય હિતને ધ્યાને રાખીને જો ભારતમાં જ સંશોધન, ડિઝાઇન અને ફેબ્રિકેશનનો મજબૂત સમન્વય સાધવામાં આવશે, તો જ દેશ ખરા અર્થમાં સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે વૈશ્વિક મહાસત્તા બની શકશે.