નાસાના 'વર્લ્ડવ્યુ' ઇન્ટરેક્ટિવ મેપિંગ ટૂલ દ્વારા લેવાયેલી સેટેલાઇટ તસવીરોમાં 10 નવેમ્બરના રોજ ભારતનો મોટો હિસ્સો એક જાડા, રાખોડી રંગના ધુમ્મસથી ઘેરાયેલો જોવા મળ્યો છે. ઉત્તર ભારતમાં આ ઝેરી ધુમ્મસની તીવ્રતા સૌથી વધુ છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશના પડોશી વિસ્તારો અને આસપાસના અનેક રાજ્યો સંપૂર્ણપણે પ્રભાવિત થયા છે. આ ધુમ્મસ માત્ર મેદાની વિસ્તારો પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ હિમાલયી રાજ્યો જેવા કે ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ-કાશ્મીર સુધી ઉત્તર તરફ ફેલાયેલું છે. જોકે, પશ્ચિમી રાજ્યો જેમ કે રાજસ્થાન, ગુજરાત અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો આ ગ્રે કવરથી અછૂતા રહ્યા છે, જ્યારે મધ્ય અને દક્ષિણ ભારતમાં પણ તેની ઓછી માત્રામાં અસર જોવા મળી છે.
દિવાળીના તહેવારથી શરૂ થયેલી આ પ્રદૂષણની સમસ્યા દિવસ-દિવસે બદલાતી રહી છે પરંતુ નવેમ્બર મહિના દરમિયાન તે સતત યથાવત રહી છે. દિવાળીના દિવસે એટલે કે 8 નવેમ્બરના રોજ ફટાકડાના ભારે ઉપયોગથી હવાનું પ્રદૂષણ અચાનક ચરમસીમાએ પહોંચ્યું હતું, જેના કારણે દિલ્હી અને ઉત્તર ભારતના અન્ય પ્રદેશો ભારે ધુમ્મસમાં ગરકાવ થઈ ગયા હતા. જોકે 9 નવેમ્બરના રોજ આ ધુમ્મસ થોડું છૂટુંછવાયું અને પાતળું લાગતું હતું, પરંતુ 10 નવેમ્બર સુધીમાં તેણે ફરીથી સમગ્ર ક્ષેત્રને પોતાની ચપેટમાં લઈ લીધું હતું. નિષ્ણાતોના મતે, ગ્રીન ફટાકડા પણ પ્રદૂષણના ધોરણોને પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ સાબિત થયા છે, જેના કારણે દર વર્ષે દિવાળી બાદ આવી ગંભીર સ્થિતિનું નિર્માણ થાય છે.
દરમિયાન, સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) ના આંકડા મુજબ પવનની ઝડપમાં વધારો થવાને કારણે દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તામાં થોડો સુધારો નોંધાયો છે. સોમવારે 'ખૂબ જ નબળી' શ્રેણીમાં રહેલો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 376 હતો, જે મંગળવારે સુધરીને 299 સાથે 'નબળી' શ્રેણીમાં પહોંચ્યો છે. CPCB ના ધોરણો મુજબ 201 થી 300 સુધીનો AQI 'નબળો' ગણવામાં આવે છે. રાજકારણમાં પ્રદૂષણને લઈને દોષારોપણનો દોર ચાલી રહ્યો છે, પરંતુ હકીકત એ છે કે શિયાળાની શરૂઆત અને તહેવારોની મોસમમાં ઉત્તર ભારતની જનતાને શુદ્ધ હવા મેળવવા માટે ભારે જહેમત ઉઠાવવી પડી રહી છે.
