કોંગ્રેસ સંસદીય દળના પ્રમુખ સોનિયા ગાંધીએ પોતાની આગામી આત્મકથા 'બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ'ના વિમોચન પૂર્વે વર્ષ ૧૯૭૫માં લાદવામાં આવેલી દેશવ્યાપી કટોકટી (ઈમરજન્સી) અંગે ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. તેમણે ઐતિહાસિક પૃષ્ઠોને યાદ કરતા આ કડક નિર્ણયને એક મોટી અને ગંભીર ભૂલ ગણાવ્યો છે. સોનિયા ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, આ નિર્ણય સમયે ગાંધી પરિવાર બે ભાગમાં વહેંચાયેલો હતો જ્યાં રાજીવ ગાંધી આ કડક પગલાના સખત વિરોધમાં હતા અને ચૂંટણી સુધી રાહ જોવાની સલાહ આપી રહ્યા હતા, જ્યારે સંજય ગાંધી તેનું પૂરજોર સમર્થન કરી રહ્યા હતા. તેમનું માનવું છે કે જો તે સમયે સંજય ગાંધી પર યોગ્ય નિયંત્રણ રાખવામાં આવ્યું હોત, તો દેશને થયેલા ભારે રાજકીય અને સામાજિક નુકસાનને મોટા પ્રમાણમાં ટાળી શકાયું હોત.
તે સમયના નાજુક વાતાવરણને યાદ કરતા સોનિયા ગાંધીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઈન્દિરા ગાંધી હૃદયથી એક અત્યંત લોકશાહીવાદી નેતા હતા અને ઈમરજન્સીનો આ ભાર તેમના મન તથા આત્મા પર સતત એક ભારે બોજ સમાન રહ્યો હતો. તે માત્ર સંજય ગાંધીનો એકાંતરીય નિર્ણય નહોતો, પરંતુ તે સમયે વરિષ્ઠ કોંગ્રેસી નેતાઓનું રાજકીય દબાણ પણ જવાબદાર હતું. જોકે, કટોકટી હટાવાયા બાદ તેની વાસ્તવિક ગંભીરતાનો અહેસાસ થયો હતો અને પાછળથી ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાની સુઝબુઝથી સ્થિતિ સુધારીને આ ભૂલો અને અતિશયોક્તિઓ માટે જાહેરમાં દેશવાસીઓની માફી પણ માગી હતી. સોનિયા ગાંધીએ આ પુસ્તકમાં માત્ર ભૂતકાળની નીતિઓની જ નહીં, પરંતુ ડિસેમ્બર ૧૯૯૨માં બાબરી મસ્જિદ વિધ્વંસના દ્રશ્યો જોઈને પોતે ખૂબ રડ્યા હોવાની ભાવુક ક્ષણો પણ વહેંચી છે.
આત્મકથાના અંતિમ ચરણમાં સોનિયા ગાંધીએ કોંગ્રેસ પક્ષની આંતરિક નબળાઈઓ અને નિષ્ફળતાઓની અત્યંત પ્રામાણિકપણે સમીક્ષા કરી છે. તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે પક્ષની પોતાની ક્ષતિઓ અને આત્મસંતુષ્ટિ તથા દૈનિક કાર્યશૈલીમાં આવેલી ઢીલાશ અને સુસ્તીએ જ ભાજપ અને તેની હિન્દુત્વની રાજનીતિના ઉદ્ભવ તથા વિકાસમાં મોટા પાયે યોગદાન આપ્યું છે. ગાંધી પરિવારના આંતરિક દ્રષ્ટિકોણ અને પક્ષીય આત્મમંથનને ઉજાગર કરતી આ આત્મકથા ભારતીય રાજકારણના અનેક અનકહ્યા પ્રકરણો પર નવો પ્રકાશ પાથરે છે.
