ભારતના વન્યજીવ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક સીમાચિહ્નરૂપ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરતાં રાજસ્થાનના જેસલમેર સ્થિત ડેઝર્ટ નેશનલ પાર્કમાં કૃત્રિમ રીતે ઉછેરેલા બે નર ઘોરાડ (ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ) પક્ષીઓને સફળતાપૂર્વક કુદરતી વાતાવરણમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય, રાજસ્થાન વન વિભાગ તેમજ ભારતીય વન્યજીવ સંસ્થાનના સંયુક્ત ઉપક્રમે ચાલતા વિશેષ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ હેઠળ આ સફળતા સાંપડી છે. લગભગ એક દાયકા સુધી વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો અને ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફના અથાક પરિશ્રમ બાદ આ લુપ્તપ્રાય પક્ષીઓને રણપ્રદેશના મુક્ત આકાશમાં ફરીથી ઉડાન ભરવાની નવી દિશા મળી છે.
સંરક્ષણ કાર્યક્રમ અંતર્ગત સેમ અને રામદેવરા સ્થિત સંવર્ધન કેન્દ્રોમાં હાલમાં ૯૭ ઘોરાડ પક્ષીઓ સુરક્ષિત આશ્રય લઈ રહ્યા છે. આ પૈકી ૪૦ પક્ષીઓ કુદરતી ઈંડાંમાંથી અને ૫૭ પક્ષીઓ કૃત્રિમ સંવર્ધન પદ્ધતિથી ઉછેરવામાં આવ્યા છે. સંશોધકોએ વર્ષ ૨૦૨૫માં ૨૪ અને વર્ષ ૨૦૨૬માં ૨૯ તંદુરસ્ત બચ્ચાઓ પેદા કરવામાં અભૂતપૂર્વ સફળતા મેળવી હતી. કુદરતી વાતાવરણમાં પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે કુલ ૧૧ ઘોરાડની પસંદગી કરાઈ છે, જેમાંથી પ્રારંભિક તબક્કે આ બે નર પક્ષીઓને સફળતાપૂર્વક મુક્ત કરાયા છે. એક સમયે દેશના ઘાસિયા મેદાનોમાં બહોળી સંખ્યામાં જોવા મળતી આ પ્રજાતિ આજે અસ્તિત્વના ભારે સંકટ વચ્ચે જૂજ વિસ્તારો પૂરતી મર્યાદિત થઈ ગઈ છે.
આ મહત્ત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ વચ્ચે પક્ષીવિદો અને વૈજ્ઞાનિકોએ ભારતીય પક્ષીસૃષ્ટિ સામે તોળાતા ગંભીર જોખમો અંગે લાલબત્તી ધરી છે. પ્રતિષ્ઠિત સંશોધન પત્રિકામાં પ્રકાશિત અહેવાલ અનુસાર, દેશની પક્ષીસૃષ્ટિ અભૂતપૂર્વ જોખમો સામે ઝઝૂમી રહી છે અને ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં પક્ષીઓની બે પ્રજાતિઓ સંપૂર્ણપણે લુપ્ત થઈ ચૂકી છે. આ અભ્યાસમાં રહેઠાણોનો વિનાશ, ઝડપી શહેરીકરણ, પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ, ગેરકાયદે શિકાર, રેતી ખનન અને પવનચક્કીઓ જેવા ઊર્જા માળખાંને મુખ્ય પરિબળો ગણાવ્યા છે. ખાસ કરીને ઊંચા દબાણવાળી વીજળીની લાઈનો સાથે અથડાવાથી વર્ષ ૨૦૧૭થી અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦ ઘોરાડનાં મોત નીપજ્યાં છે, જે આ પ્રજાતિના સંરક્ષણ સામે અત્યંત ચિંતાજનક બાબત છે.
