વૈશ્વિક સ્તરે ટેકનોલોજી અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે પોતાની પક્ડ મજબૂત કરતા ચીને હવે બાંધકામ સાધનો અને ખાસ કરીને વિશાળ ટનલ-ડગિંગ મશીનોની નિકાસ પર સખત નિયંત્રણો લાદ્યા છે. આશરે ૫,૦૦૦ ટન વજન ધરાવતા આ વિશાળ ઔદ્યોગિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ સબવે, રોડ અને પર્વતોમાં રેલવે ટ્રેક બનાવવાની સુરંગો માટે થાય છે. ચીન આ વૈશ્વિક બજારનો લગભગ ૭૦ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે અને ભારત તેનો મુખ્ય ગ્રાહક છે. બેઇજિંગના આ નવા નિયમો માત્ર નવા મશીનો પર જ નહીં, પરંતુ તેના મહત્વના છૂટા ભાગો પર પણ લાગુ થશે, જેનાથી ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોની મુશ્કેલીઓમાં વધારો થઈ શકે છે.
આ નવા નિયમો પાછળ ચીનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સૈન્ય અને નાગરિક બંને ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા 'ડ્યુઅલ-યુઝ' ઉપકરણો પર કાબૂ મેળવવાનો છે. ખાસ કરીને ભારત સાથેની વિવાદિત હિમાલયી સરહદ પર ભારત દ્વારા થઈ રહેલા માર્ગ અને રેલવે નિર્માણને ધ્યાનમાં રાખીને ચીને આ પગલું ભર્યું છે. સરહદ પર સૈન્ય ઝડપથી ખસેડી શકાય તે માટે ભારત દ્વારા સુરંગોનું વિશાળ નેટવર્ક તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. અગાઉ ૨૦૨૪માં પણ જર્મનીની કંપની હેરેનકનેક્ટના મશીનો ભારતને મળતા અટકાવવામાં ચીને અડચણ ઊભી કરી હતી. નિષ્ણાતોના મતે, આ નિયંત્રણોને કારણે ભારતની મહત્વની પરિયોજનાઓ અને મશીનોના મેન્ટેનન્સ માટે સ્પેરપાર્ટ્સ મેળવવાની પ્રક્રિયા મંદ પડી શકે છે.
જોકે, આ પડકારજનક સ્થિતિ ભારત માટે આત્મનિર્ભર બનવાની એક મોટી તક પણ લઈને આવી છે. આગામી પાંચ વર્ષમાં ટનલિંગ પાછળ અબજો ડોલર ખર્ચવાની યોજના બનાવી રહેલું ભારત હવે સ્થાનિક સ્તરે જ આવા મશીનોનું ઉત્પાદન કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો જેવી અગ્રણી ભારતીય કંપનીઓએ પણ આ દિશામાં પ્રોટોટાઇપ બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ભલે ટૂંકા ગાળા માટે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી મુશ્કેલ હોય, પરંતુ લાંબા ગાળે આ વૈશ્વિક પ્રતિબંધો ભારતને વૈકલ્પિક ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.