વર્ષ ૨૦૨૨માં માલી દેશમાં આવેલા તેઘાઝા સોલ્ટ પ્લેન પાસેથી મળી આવેલો આ સામાન્ય દેખાતો ગુલાબી પથ્થર વાસ્તવમાં પૃથ્વી પર મળેલા મંગળના સૌથી જૂના ઉલ્કાપિંડોમાંથી એક છે. નાસાના આર્થિક સહયોગથી થયેલા અને 'સાયન્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ અનુસાર, 'તેઘાઝા ૦૦૧' નામનો આ ૮૦૦ ગ્રામ વજનનો નમૂનારૂપ પથ્થર મંગળ ગ્રહના પ્રાચીન ઇતિહાસ વિશે અભૂતપૂર્વ માહિતી પૂરી પાડે છે. અત્યાર સુધી પૃથ્વી પર મંગળના લગભગ ૪૩૫ ઉલ્કાપિંડ જ મળી આવ્યા છે, જેમાં આ પથ્થર તેનો અનોખો અને અત્યંત મૂલ્યવાન હિસ્સો સાબિત થયો છે. ન્યૂ મેક્સિકો યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ ઓક્સિજન આઈસોટોપ્સનું વિશ્લેષણ કરીને સૌપ્રથમ આ પથ્થર મંગળનો હોવાની પુષ્ટિ કરી હતી, જે વૈજ્ઞાનિક જગતમાં ભારે કુતૂહલનો વિષય બન્યો છે.
આ ઉલ્કાપિંડની અંદર રહેલા જિર્કોન ક્રિસ્ટલ્સ અને અગ્નિકૃત ખનિજોના ઝીણવટભર્યા અભ્યાસ માટે વૈજ્ઞાનિકોએ અતિ-ચોકસાઈવાળી રેડિયમ-સ્ટ્રોન્શિયમ ડેટિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ ટેકનિકની મદદથી નમૂનાના ખૂબ જ નાના ટુકડા પર પરીક્ષણ કરીને પથ્થરની ઉંમર ૪.૧ અબજ વર્ષ હોવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. સંશોધનો દર્શાવે છે કે મંગળ પર ભૂતકાળમાં પાણી અને પ્રવાહી પદાર્થોનું સક્રિય અસ્તિત્વ હતું, જે ખડકો સાથે પ્રક્રિયા કરતા હતા. આ પ્રાચીન જળચક્ર અને જ્વાળામુખી પ્રક્રિયાઓના પુરાવા સાબિત કરે છે કે આજનો સૂકો અને ઠંડો લાગતો મંગળ ગ્રહ ભૂતકાળમાં અત્યંત ગતિશીલ અને જળયુક્ત વાતાવરણ ધરાવતો હતો.
જોકે, વૈજ્ઞાનિકો હજુ સુધી એ નક્કી કરી શક્યા નથી કે મંગળની સપાટી પર કઈ જગ્યાએથી ઉલ્કાપિંડ છૂટો પડ્યો હતો. નાસાના ઓર્બિટર દ્વારા પ્રાપ્ત ડેટાના આધારે દક્ષિણ ઉચ્ચપ્રદેશ સહિતના ૧૩ સંભવિત વિસ્તારોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જ્યાંથી આ ખડક આવ્યો હોઈ શકે છે. આ ભવ્ય શોધ મંગળ પર જીવનની હાજરી સીધી રીતે સાબિત કરતી નથી, પરંતુ પ્રાચીન પાણી અને સક્રિય વાતાવરણના પુરાવા મળવાથી ભવિષ્યમાં મંગળ પર મોકલવામાં આવનાર મિશન અને રોવરને સંશોધન માટે યોગ્ય સ્થળ પસંદ કરવામાં મોટી મદદ મળશે. આ દુર્લભ શોધ વૈજ્ઞાનિકોને મંગળ ગ્રહના શરૂઆતના પોપડાની રચના અને તેના બદલાતા સ્વરૂપને સમજવાની દિશામાં એક નવું સીમાચિહ્ન પૂરું પાડે છે.