વર્ષ ૨૦૨૨માં માલીના તેગાઝા મીઠાના મેદાન પાસેથી મળી આવેલો ૮૦૦ ગ્રામ વજનનો 'તેગાઝા 001' નામનો અસાધારણ ગુલાબી પથ્થર વૈજ્ઞાનિકો માટે આશ્ચર્યનું કેન્દ્ર બન્યો છે. નાસા દ્વારા સમર્થિત અને 'સાયન્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ મુજબ, આ પથ્થર પૃથ્વી પર મળેલા મંગળના સૌથી જૂના ત્રણ ઉલ્કાપિંડોમાંથી એક છે. ન્યૂ મેક્સિકો યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ ઓક્સિજન આઈસોટોપ્સનું વિશ્લેષણ કરીને પુષ્ટિ કરી હતી કે આ શિલા મંગળ ગ્રહ પરથી આવી છે. તેની આંતરિક રચના અને ખનિજ સંયોજન તેને અન્ય સામાન્ય મંગળના ઉલ્કાપિંડો કરતાં તદ્દન અલગ અને મૂલ્યવાન બનાવે છે, જે મંગળની પ્રાચીન ક્રસ્ટ (પપડા) ના અભ્યાસ માટે અનોખી તક પૂરી પાડે છે.
આ દુર્લભ ઉલ્કાપિંડના રહસ્યો બહાર લાવવામાં 'ઝીરકોન' ક્રિસ્ટલ્સે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજીના વૈજ્ઞાનિકોના સહયોગથી વિકસિત અત્યાધુનિક ડેટિંગ તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને સંશોધકોએ માત્ર નખના નુકસાન વગરના નાના ટુકડાથી જ આ ઉલ્કાપિંડની ઉંમર ૪.૧ અબજ વર્ષ હોવાનું નક્કી કર્યું. આ વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે તેગાઝા 001 એ સમયગાળા દરમિયાન મંગળ પર સક્રિય જળચક્ર અને પ્રવાહી પાણીના અસ્તિત્વની સાક્ષી આપે છે. પ્રાચીન સમયમાં મંગળ પર મેગ્મા અને પાણી વચ્ચેની આંતરક્રિયા થતી હતી, જે સમય જતાં ગ્રહના વાતાવરણમાંથી હાઈડ્રોજનના લોપ થવાથી આજના સૂકા અને ઠંડા મંગળમાં પરિવર્તિત થયો છે.
જો કે વૈજ્ઞાનિકો હજુ સુધી મંગળ પરના ચોક્કસ ઉદ્ભવ સ્થાનને શોધી શક્યા નથી, પરંતુ ઓર્બિટરના ડેટા દ્વારા મંગળના દક્ષિણ ઉચ્ચપ્રદેશ સહિત ૧૩ સંભવિત વિસ્તારોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ મહત્ત્વપૂર્ણ શોધ મંગળ પર જીવનની ઉત્પત્તિની શક્યતાઓ અને તેના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસને સમજવામાં માર્ગદર્શક બનશે. ભવિષ્યમાં મંગળ પર મોકલવામાં આવનાર રોવર કે સેમ્પલ રિટર્ન મિશન માટે આ ઉલ્કાપિંડનું ક્ષેત્ર એક ઉત્તમ સંશોધન કેન્દ્ર સાબિત થઈ શકે છે, જે લાલ ગ્રહના ભૂતકાળના રહસ્યોથી પડદો ઉંચકવામાં મદદ કરશે.
